طرح انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی از ابتدای مهرماه ۱۴۰۲ بهصورت آزمایشی در ۵ استان کشور آغاز خواهد شد. این طرح بهمنظور بهینهسازی مصرف انرژی و تحت تکالیف قانون برنامه هفتم توسعه طراحی شده و همزمان با فعالسازی ظرفیت خالی ۱۸ میلیون مترمکعبی گاز طبیعی فشرده (CNG) در روز اجرا میشود.
جزئیات طرح و اهداف آن
دستگاههای سیاستگذار در تلاشاند تا با هدایت ۴ میلیون خودروی دوگانهسوز به سمت سوختهای جایگزین و بهبود زیرساختهای پرداخت بانکی، فشار تقاضا بر بنزین را بدون تغییر فوری قیمتها کنترل کنند. بهروزرسانیهای اخیر نشان میدهد که زیرساختهای اجرای این طرح دو بار بهصورت آزمایشی در چند جایگاه تست شده و از ابتدای مهرماه، اجرای گستردهتر پایلوت آغاز خواهد شد.
بیشتر بخوانید: مدیریت ناترازی سوخت در ایران نیازمند اصلاحات ساختاری است
در حال حاضر، مکانیسم تخصیص بنزین مبتنی بر «خودرو» و «کارت فیزیکی» است. این الگو به دلیل مشکلاتی چون امکان خرید و فروش کارتها در مناطق مرزی و عدم تطابق هویت مصرفکننده با مالک خودرو، به یکی از مجاری اصلی هدررفت منابع تبدیل شده است. با انتقال سهمیه به شبکه بانکی، زنجیره احراز هویت برخط مصرفکننده شکل گرفته و امکان رهگیری دقیق الگوی مصرف فراهم میشود.
چالشها و پیامدهای طرح
محدودیت اصلی طرح کارت بانکی، وابستگی آن به پایداری شبکه اینترنت و زیرساخت شاپرک در پمپبنزینهاست. در مدل آفلاین کارت سوخت، قطعی موقت اینترنت مانع سوختگیری نمیشد؛ اما انتقال فرآیند به شبکه بانکی، در صورت بروز اختلال در سرورها، میتواند به تشکیل صفهای طولانی و نارضایتی عمومی منجر شود. این موضوع بهعنوان یک ریسک دیجیتالی در اجرای طرحهای مشابه مطرح است.
اقتصاد ایران برای عبور از بحران ناترازی بنزین، چارهای جز اجرای تکالیف قانون برنامه هفتم توسعه ندارد. دادهها نشان میدهند که تمرکز صرف بر واردات بنزین به بنبست رسیده است. طرح انتقال سهمیه به کارت بانکی، در ظاهر یک ارتقای فنی است، اما در عمق، پیشنیاز بنیادین برای گذار از سیستم «تخصیص به خودرو» به «تخصیص به فرد» محسوب میشود.
موفقیت این طرح وابسته به دو عامل است: نخست، پایداری زیرساختهای ارتباطی شبکه بانکی در جایگاههای سوخت و دوم، استفاده واقعی از ظرفیت مسکوتمانده CNG بهعنوان ضربهگیر شوک تقاضا. اگر دولت بتواند پلتفرم مبادله سهمیه را بر بستر همین کارتهای بانکی توسعه دهد، امکان شکلگیری یک بازار شفاف انرژی برای خانوارها فراهم خواهد شد.
بیشتر بخوانید: گسترش فاصله نرخهای حمل و نقل دریایی بین آسیا و اروپا به بالاترین سطح تاریخ · افزایش ۱۱ درصدی مصرف CNG در پی افزایش قیمت بنزین به ۱۰ هزار تومان
