مدیریت ناترازی سوخت در ایران به دلیل چالشهای متعدد در حوزه انرژی، به یکی از مسائل حیاتی تبدیل شده است. این چالشها تنها به اختلاف میان تولید و مصرف بنزین محدود نمیشود، بلکه با مسائلی همچون افزایش هزینه یارانهها، رشد مصرف، فرسودگی ناوگان حملونقل و محدودیتهای زیرساختی در بخش حملونقل عمومی و سوختهای جایگزین گره خورده است.
نیاز به سیاستهای ساختاری
محمدصادق مهرجو، کارشناس ارشد حوزه انرژی، تأکید بر این دارد که حل این مسئله نیازمند عبور از راهکارهای مقطعی و حرکت به سمت مجموعهای از سیاستهای ساختاری است. به گفته وی، این سیاستها باید از مدیریت و کاهش مصرف آغاز شده و به نوسازی ناوگان، توسعه سوختهای جایگزین و اصلاح نظام توزیع یارانه انرژی ادامه پیدا کند.
بیشتر بخوانید: افزایش صفهای سوختگیری CNG در بجنورد به دلیل تعطیلی جایگاهها
بنزین در ایران تحت تأثیر شرایط فصلی قرار دارد. مهرجو با اشاره به افزایش مصرف بنزین در ماه مهر به دلیل بازگشایی مدارس و دانشگاهها و افزایش استفاده از وسایل نقلیه شخصی و عمومی، اشاره کرد که معمولاً پس از پایان فصل تابستان و عبور از ماههای پرتقاضا، میزان مصرف بنزین کاهش مییابد. این کاهش میتواند بخشی از فشار ناشی از ناترازی را کاهش دهد.
چالشهای توزیع یارانه سوخت
مهرجو در ادامه تأکید کرد که اتکا به واردات نمیتواند راهکار اصلی برای مدیریت ناترازی باشد و باید بیشتر بر مدیریت مصرف داخلی تمرکز شود. او همچنین به چالشهای توزیع یارانه سوخت اشاره کرد و گفت: "افرادی که تعداد خودروهای بیشتری دارند، از یارانه بیشتری نیز استفاده میکنند و این سازوکار با اصول عدالت در توزیع منابع عمومی سازگاری ندارد." بر اساس اظهارات مهرجو، اصلاح سازوکار فعلی و حرکت به سمت روشهایی که یارانهها را مستقیمتر به دست شهروندان برساند، میتواند در بلندمدت مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین به نیاز به فرهنگسازی برای کاهش سفرهای غیرضروری و تشویق خانوارها به استفاده بهینه از خودروهای شخصی اشاره کرد. از نظر وی، سیاستهای قیمتی در شرایطی میتوانند موفق باشند که زیرساختهای لازم نیز فراهم شده باشد.
نوسازی ناوگان حملونقل
مهرجو یکی از مهمترین موانع مدیریت مصرف سوخت را فرسودگی ناوگان حملونقل دانست و گفت: "در کشور حدود ۶ تا ۷ میلیون موتورسیکلت و بیش از ۲۲ میلیون خودروی سواری وجود دارد که بخشی از آنها بیش از ۱۵ سال عمر دارند. استفاده از فناوریهای قدیمی به معنای مصرف بیشتر سوخت است." وی به وضعیت کامیونها و خودروهای باری کشور اشاره کرد و خاطرنشان ساخت که متوسط عمر بعضی از ناوگان حملونقل جادهای بسیار بالاست و خودروهای سنگینی با عمر بیش از ۳۰ و ۴۰ سال همچنان در چرخه حملونقل کشور فعال هستند.
مهرجو در خصوص وضعیت تأمین سوخت در فصل سرد سال نیز گفت: "فشار اصلی در فصل زمستان بیشتر بر بخش نیروگاهی و صنعتی متمرکز خواهد شد. با افزایش مصرف گاز در بخش خانگی، نیروگاهها برای تأمین انرژی مورد نیاز کشور ناچار به استفاده بیشتر از سوختهای مایع از جمله گازوئیل میشوند." این کارشناس حوزه انرژی تأکید کرد که نوسازی ناوگان حملونقل میتواند فرصتهایی برای افزایش صادرات گازوئیل فراهم کند و هرگونه اختلال در فعالیت پالایشگاهها میتواند شرایط تأمین فرآوردههای نفتی را پیچیدهتر کند.
بیشتر بخوانید: محمدصادق حاتمی: ۲۵۰ هزار خودرو در سال ۱۴۰۴ اسقاط شده است · استاندار خراسانشمالی: تمهیدات زمستانی برای تامین انرژی در حال اجراست
