ایران به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گاز طبیعی در جهان، در حال تلاش برای مدیریت ناترازی گاز در فصل زمستان است. برآوردها نشان می‌دهد که ناترازی گاز در روزهای اوج مصرف به حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد. این وضعیت، به‌ویژه با آسیب به تأسیسات فرآورش در سال جاری، پیچیده‌تر شده است و نیاز به راهکارهای مؤثر را ضروری می‌سازد.
چالش‌های ناترازی گاز و راهکارهای پیشنهادی
ناترازی گاز ایران به دو لایه اصلی تقسیم می‌شود: ناترازی ساختاری و کاهش ظرفیت عرضه. این مشکلات ناشی از عوامل متعددی از جمله رشد مصرف خانگی و تجاری، وابستگی صنایع به گاز، افت فشار میدان‌های قدیمی و اتلاف انرژی در زنجیره تولید تا مصرف است. به‌منظور مقابله با این چالش‌ها، نخستین راهکار تقویت عرضه گاز است که شامل توسعه میدان‌های گازی، سرمایه‌گذاری در فشارافزایی و بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده می‌شود.
بیشتر بخوانید: اسماعیل سقاب اصفهانی: ناترازی انرژی با برنامه سه تا چهار ساله برطرف می‌شود
افزایش تولید گاز نیازمند سرمایه‌گذاری، فناوری و زمان است و به همین دلیل، به‌تنهایی نمی‌تواند ناترازی را برطرف کند. از این رو، اصلاح الگوی مصرف و استفاده از ظرفیت‌های منطقه‌ای نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
نقش سوآپ گاز در مدیریت ناترازی
یکی از گزینه‌های مهم برای مدیریت ناترازی گاز در ایران، توسعه قراردادهای سوآپ گاز است. موقعیت جغرافیایی ایران به‌عنوان یک کانون مبادله گاز میان تولیدکنندگان شمالی و بازارهای مصرف در جنوب و غرب آسیا، این امکان را فراهم می‌کند که ایران گاز را در نقطه‌ای از مرز دریافت و در نقطه‌ای دیگر تحویل دهد. تجربه همکاری با ترکمنستان و جمهوری آذربایجان نمونه‌ای از این ظرفیت‌ها بود که متأسفانه در ابتدای سال ۲۰۲۴ متوقف شد.
نظراتی درباره مذاکره با روسیه برای سوآپ گاز مطرح شده است که تحقق این ظرفیت نیازمند توافق‌های تجاری و ترتیبات فنی است. با این حال، سوآپ گاز به‌تنهایی نمی‌تواند ناترازی را کاهش دهد و باید در کنار توسعه تولید و صرفه‌جویی در مصرف مورد استفاده قرار گیرد.
بخش مهمی از ناترازی گاز به سمت تقاضا مربوط می‌شود. ساختمان‌های کم‌بازده، موتورخانه‌های فرسوده و تجهیزات گرمایشی قدیمی قابلیت‌های قابل‌توجهی برای کاهش مصرف دارند. در این راستا، بهسازی موتورخانه‌ها، عایق‌کاری ساختمان‌ها و هوشمندسازی سامانه‌های گرمایشی می‌تواند به کاهش مصرف کمک کند.
ناترازی گاز ایران نیازمند راهکارهای جامع و چندوجهی است. بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده، توسعه میدان‌های گازی و اجرای پروژه‌های سوآپ و واردات، همگی بخشی از استراتژی کلی برای مدیریت عرضه و تقاضای گاز خواهند بود.
بیشتر بخوانید: قطع ۱۲ ساعته آب در بندرعباس به دلیل جابه‌جایی خط انتقال · آغاز فاز عملیاتی برنامه ملی مدیریت مصرف انرژی با دستور رئیس جمهوری
