ایران با رقم ۳۵.۸۱ میلیارد دلار یارانه سوخت در صدر فهرست کشورهای دارای بیشترین یارانه سوخت قرار گرفته است. این رتبه‌بندی در آوریل ۲۰۲۶ منتشر شده و به داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) استناد می‌کند. این رقم به معنای آن نیست که دولت ایران همین مبلغ را مستقیماً از بودجه نقدی پرداخت کرده است.
روش محاسبه یارانه سوخت
آژانس بین‌المللی انرژی در روش «شکاف قیمتی»، فاصله میان قیمت مرجع انرژی و قیمت پرداختی مصرف‌کننده را به‌عنوان یارانه مصرف سوخت محاسبه می‌کند. برای کشورهای صادرکننده‌ای مانند ایران، بخش مهمی از این رقم می‌تواند هزینه فرصت فروش داخلی سوخت با قیمت پایین‌تر از قیمت‌های مرجع باشد. این موضوع نشان‌دهنده بزرگی شکاف قیمتی برآوردشده در مصرف سوخت ایران است، نه لزوماً یک پرداخت نقدی معادل همین رقم از بودجه دولت.
بیشتر بخوانید: عباس علی‌آبادی بر لزوم مدیریت مصرف انرژی در زمستان تأکید کرد
مقایسه با سایر کشورها
پس از ایران، اندونزی با ۱۲.۶۷ میلیارد دلار و عربستان سعودی با ۱۲.۲۶ میلیارد دلار در جایگاه‌های بعدی قرار دارند. رقم یارانه سوخت ایران تقریباً ۲.۸ برابر اندونزی است. این مقایسه نشان‌دهنده این است که یارانه‌های سوخت در ایران به‌طرز قابل‌توجهی بالاتر از دیگر کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت است.
بحث یارانه سوخت در ایران را نمی‌توان جدا از الگوی مصرف بررسی کرد. بخشی از فشار ایجادشده بر منابع انرژی به عواملی مانند مصرف بالای خودروهای فرسوده، پایین بودن بهره‌وری خودروها، قاچاق سوخت و ضعف مدیریت مصرف مربوط می‌شود. به همین دلیل، هر بحثی درباره اصلاح یارانه سوخت می‌تواند هم‌زمان به چند محور توجه کند.
از یک سو، IEA هشدار می‌دهد که یارانه‌های گسترده و غیرهدفمند می‌توانند قیمت‌ها را مخدوش کرده و به افزایش مصرف و فشار مالی منجر شوند. از سوی دیگر، خود IEA تأکید می‌کند که دولت‌ها برای قابل‌پرداخت ماندن انرژی برای مصرف‌کنندگان با مسئله مهمی روبه‌رو هستند و حمایت‌های انرژی در بسیاری از کشورها همچنان وجود دارد.
در نهایت، اینکه چه ترکیبی از این سیاست‌ها اجرا شود، یک تصمیم اقتصادی و سیاستی است و نیازمند بررسی هم‌زمان آثار آن بر تورم، بودجه دولت، مصرف سوخت، رفاه خانوارها و سرمایه‌گذاری در صنعت انرژی است.
بیشتر بخوانید: تحریم‌های جدید آمریکا علیه شبکه بانکی ایران و روسیه · تحقیقات جدید هزینه ساخت نفتکش هسته‌ای را ۲.۵ برابر بیشتر از نفتکش معمولی تخمین می‌زند
