استخراج بیتکوین در ایران به یک فعالیت سرمایهبر و انرژیبر تبدیل شده است. در حالی که کشور سالانه حدود ۱۷.۵ میلیارد مترمکعب گاز همراه نفت را در مشعلها میسوزاند، ناترازی ساختاری برق نیز باعث افزایش چالشها برای این صنعت شده است. استخراج دیجیتال میتواند به یک مصرفکننده پرمصرف و غیرشفاف برای شبکه برق تبدیل شود، اما در صورت اتصال به منابع انرژی هدررفته، میتواند بخشی از اتلاف انرژی را به درآمد تبدیل کند.
چالشها و هزینههای استخراج
هاوینگ آوریل ۲۰۲۴ پاداش استخراج هر بلاک بیتکوین را از ۶.۲۵ به ۳.۱۲۵ بیتکوین کاهش داد و اقتصاد استخراج را وارد مرحله سختتری کرد. برآوردهای پژوهشی هزینه تولید هر بیتکوین پس از هاوینگ را حدود ۳۷ هزار و ۸۵۶ دلار تخمین زدهاند. در این شرایط، قیمت برق به مرز بقا تبدیل میشود و برای برخی شرکتهای بزرگ همچون Riot Platforms، این هزینه به حدود ۴۶ هزار و ۳۲۴ دلار رسیده است.
بیشتر بخوانید: معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسانشمالی درباره گاز زمستانی هشدار داد
مدلسازی و فرصتهای جدید
مدلسازیهای انجامشده نشان میدهد در هشپرایس حدود ۳۰ دلار، قیمت تعطیلی برق برای دستگاههای جدید با بهرهوری ۱۳ تا ۱۷ ژول بر تراهش حدود ۷ تا ۹ سنت به ازای هر کیلوواتساعت قرار میگیرد. این اعداد شکاف اقتصاد رسمی و غیررسمی استخراج در ایران را روشن میکنند. تعرفه برق صادراتی برای استخراج مجاز که حدود ۷ تا ۱۰ سنت برآورد میشود، فعالیت را به استفاده از دستگاههای جدید و سرمایهگذاری سنگین وابسته میکند. در عوض، برق یارانهای با قیمت حدود ۰.۵ تا یک سنت میتواند حتی تجهیزات فرسوده را نیز وارد محدوده سودآوری کند.
تجربه جهانی نشان میدهد رابطه استخراج و شبکه برق لزوماً به مصرف بیشتر ختم نمیشود. در بازار برق تگزاس، ماینرها به مصرفکنندهای انعطافپذیر تبدیل شدهاند که میتواند در زمان فشار شبکه بار خود را کاهش دهد. این ظرفیت انعطافپذیری باعث میشود صنعت استخراج از یک مصرفکننده ثابت به ابزاری برای مدیریت تقاضا تبدیل شود. در ایران نیز میتوان مزارع مجاز را به مصرفکنندهای تبدیل کرد که از ابتدا قرارداد کاهش بار دارد و بابت آزادسازی ظرفیت شبکه هزینه دریافت میکند.
با توجه به اینکه دستگاههای استخراج برخلاف معدن و بسیاری از صنایع سنگین عمر اقتصادی کوتاهی دارند، بازار ASIC در اختیار تعداد محدودی از تولیدکنندگان است. شرکتهایی مانند Bitmain و MicroBT بخش بزرگی از بازار را در اختیار دارند. وابستگی این زنجیره به فناوری پیشرفته تولید تراشه نیز نقش شرکتهایی مانند TSMC را در سمت عرضه پررنگ کرده است.
در نهایت، تصویر ایران از استخراج بیتکوین دوگانه است. دادههای خام شاخص مصرف برق بیتکوین کمبریج نشان میدهد سهم ایران پس از قله ۳.۱۱ درصدی در سال ۲۰۲۱، در ژانویه ۲۰۲۲ حدود ۰.۱۲ درصد بوده است. با این حال، برآوردهای تحلیلی تعدیلشده سهم واقعی ایران را بین ۳ تا ۵ درصد تخمین میزنند. فاصله میان ظرفیت رسمی و غیررسمی قابل توجه است و کشف بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه استخراج قاچاق با توان تجمعی حدود هزار مگاوات، بخشی از واقعیت این صنعت در ایران است.
بیشتر بخوانید: مهار ناترازی بنزین با احیای سیانجی در دولت چهاردهم · بهروز کمالوندی بر اراده قوی ایران برای دفاع از خود تأکید کرد
