طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری سوخت به‌صورت آزمایشی در ۵۴ جایگاه منتخب تهران آغاز شده است. این اقدام در راستای الزامات برنامه هفتم پیشرفت و برنامه جامع تأمین و تخصیص حامل‌های انرژی شبکه حمل‌ونقل است و قرار است پس از رفع اشکالات اجرایی، طی سه ماه آینده به سراسر کشور گسترش یابد. این طرح به‌عنوان راهکاری برای رفع خلأهای نظارتی در شبکه توزیع بنزین کشور مورد توجه صاحب‌نظران قرار گرفته است.
جزئیات طرح و اهداف آن
بنا بر اعلام شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، حدود ۴۰ درصد مصرف بنزین کشور از طریق کارت‌های اضطراری جایگاه‌داران انجام می‌شود. در سازوکار قبلی، استفاده از این کارت‌ها لزوماً به هویت مشخص مصرف‌کننده یا پلاک خودرو متصل نبود. اما با شناسه‌دار شدن کارت‌های اضطراری، راننده برای استفاده از آن باید ابتدا با کارت بانکی خود احراز هویت شود و سپس رمز چهاررقمی اختصاصی در قالب ووچر صادر می‌شود تا امکان سوخت‌گیری فراهم گردد. در مرحله آزمایشی، تعیین مقدار سوخت تا سقف ۲۵ لیتر در هر نوبت امکان‌پذیر و برای این فرایند، کارمزد هزار تومانی نیز گزارش شده است.
بیشتر بخوانید: داناوس به‌دنبال فهرست‌گذاری بخش باربری خشک خود در نروژ
چالش‌ها و پیامدهای طرح
مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، هدف این طرح را کاهش تصدی‌گری اپراتور جایگاه، افزایش شفافیت و مدیریت تخصیص و برداشت سوخت، به‌ویژه در نقاط مرزی اعلام کرده است. به گفته عباس باصفا، کارت‌های اضطراری در ابتدا برای مواقع فراموشی کارت شخصی در نظر گرفته شده بودند، اما میزان برداشت از آن‌ها در شهریور به حدود ۴۰ درصد رسیده است. در شرایطی که میانگین مصرف روزانه بنزین از ۱۳۰ میلیون لیتر گذشته و ظرفیت تولید پالایشگاه‌های داخلی حدود ۱۲۰ تا ۱۲۲ میلیون لیتر در روز برآورد می‌شود، اختلاف روزانه ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتری بین تولید و مصرف، تأمین سوخت را به مسئله‌ای پرهزینه برای دولت تبدیل کرده است.
یک کارشناس ارشد اقتصاد انرژی با تأکید بر ضرورت بازنگری فوری در سازوکار توزیع سوخت آزاد، ریشه مشکلات بنزین را فراتر از قیمت‌گذاری و در ضعف حکمرانی داده در حلقه پایانی توزیع می‌داند. به گفته رضا صادقی، بیش از یک‌سوم بنزین کشور بدون اتصال به کد ملی یا پلاک خودرو توزیع می‌شود؛ وضعیتی که تفکیک مصرف واقعی از قاچاق و رفتارهای غیرعادی را دشوار می‌کند.
سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس نیز از برنامه انتقال تمامی کارت‌های سوخت به کارت بانکی افراد تا پایان سال خبر می‌دهد. به گفته رضا سپهوند، اجرای آزمایشی طرح از ابتدای مهرماه در پنج استان آغاز شده و قرار است به‌تدریج تمام جایگاه‌های این استان‌ها را پوشش دهد. همچنین سازوکار برداشت سهمیه سوخت با کارت بانکی در وزارت اقتصاد در حال تنظیم است تا سهمیه‌ها از این طریق قابل استفاده باشند.
شناسه‌دار شدن کارت‌های اضطراری جایگاه‌های سوخت، می‌تواند فراتر از تغییر فرایند سوخت‌گیری، معماری اطلاعاتی شبکه توزیع بنزین را متحول کند. با احراز هویت بانکی و ثبت زمان، مکان و میزان سوخت‌گیری، امکان شناسایی الگوهای برداشت‌های مکرر در فاصله زمانی کوتاه افزایش می‌یابد و این اطلاعات به سامانه‌های نظارتی کمک می‌کند تا رفتارهای غیرعادی را سریع‌تر تشخیص دهند.
بیشتر بخوانید: برگزاری نمایشگاه تخصصی ایران پروژه با محوریت خدمات فنی و مهندسی در ترکمنستان · اجرای طرح سوخت‌گیری با کارت بانکی در تهران آغاز شد
