چالشهای پالایشگاههای قدیمی در ایران، ریشه ناترازی بنزین را به وضوح نمایان میکند. با اوجگیری مصرف سوخت و فشار ناشی از ناترازی، کارشناسان به بررسی خطوط عملیاتی صنعت پالایش کشور پرداختهاند. ریشه اصلی چالشهای موجود، نه تنها ناشی از کمبود ظرفیت فیزیکی دریافت خوراک نفت خام، بلکه از شکاف عمیق فناورانه و چیدمان فرآیندی کهنه در تأسیسات پالایشی قدیمی نشأت میگیرد.
عدم تطابق فناوری و نیازهای بازار
در شرایطی که پالایشگاههای پیشرفته جهانی با استفاده از فناوریهای نوین، سهم محصولات کمارزش مانند مازوت را به حداقل رساندهاند، پالایشگاههای ایرانی به دلیل قدمت فناوری، حجم زیادی از ورودی خود را به مازوت تبدیل میکنند. این مسئله نه تنها به افت کیفیت بنزین منجر شده، بلکه فشار مضاعفی بر تراز ارزی و محیطزیست ایجاد کرده است.
بیشتر بخوانید: افزایش ۱۰ درصدی صادرات نفت از پایانه خارک در جنگ اخیر
در مهندسی فرآیند پالایشگاهها، بخش «ته بشکه» که شامل هیدروکربنهای پیچیده و سنگین است، نقش کلیدی دارد. پالایشگاههای سنتی به دلیل فناوری ناکارآمد، این بخش را به مخازن نفتکوره هدایت میکنند که سهمی بیش از ۳۰ درصد از خروجی را تشکیل میدهد. در مقابل، پالایشگاههای مدرن با تمرکز بر تبدیل این ترکیبات هیدروکربوری به فرآوردههای سبک، خروجیهای با ارزش بیشتری تولید میکنند.
لزوم نوسازی و سرمایهگذاری در پالایشگاهها
امیرحسین رفیعی، کارشناس حوزه انرژی، بر این نکته تأکید دارد که چالش ساختاری صنعت پالایش نفت در ایران تنها ناشی از کمیت فرآورش نیست، بلکه به آرایش نامتوازن فرآیندی مرتبط است. برای حل این معضل، به استقرار تأسیسات ثانویه و تکمیلی از جمله واحدهای شکست کاتالیستی و هیدروکراکینگ نیاز است. این واحدها میتوانند به بهبود کیفیت بنزین و کاهش سهم مازوت کمک کنند.
با این حال، موانع اقتصادی و تحریمی به شدت بر روند نوسازی تأسیسات پالایشگاهها تأثیر گذاشتهاند. احداث واحدهای تبدیل عمیق نیازمند سرمایهگذاریهای کلان و زمانبر است که در شرایط کنونی، با چالشهای متعددی روبروست. همچنین، نبود سازوکار اقتصادی شفاف در کشور، انگیزه پالایشگاهها برای پذیرش ریسک سرمایهگذاری را کاهش داده است.
پیامدهای این عدم سرمایهگذاری به زندگی شهروندان و شاخصهای کلان اقتصاد ملی آسیب میزند. ناترازی مداوم بنزین، سیاستگذاران را در تنگنای اتخاذ تصمیمات دشوار قرار میدهد و تنزل کیفیت بنزین، به افزایش آلودگی هوا و فرسایش موتور خودروها منجر میشود. در نتیجه، با توجه به شرایط فصل سرد سال و ناترازی تأمین گاز طبیعی، خطرات بیشتری متوجه کشور خواهد بود.
به طور کلی، ناترازی بنزین در ایران به دلیل عدم تطابق فناوریهای موجود و نیازهای بازار، به یک معضل اساسی تبدیل شده است. برای حل این مشکل، نیاز به نوسازی و ارتقای فناوری در پالایشگاهها و بازطراحی سیاستهای اقتصادی حاکم بر این بنگاهها وجود دارد.
بیشتر بخوانید: صادرات نفت از تنگه هرمز در سپتامبر به ۷٫۴ میلیون بشکه در روز رسید · محدودیت گاز به زیر ۵ میلیون مترمکعب در روز برای صنعت سیمان
