واردات گاز روسیه از آذربایجان به ایران برای تأمین نیازهای شمال کشور

واردات گاز روسیه از مسیر جمهوری آذربایجان می‌تواند به‌عنوان یک منبع تأمین نزدیک‌تر و کم‌فشارتر برای شبکه سراسری گاز ایران، به‌ویژه در استان‌های شمالی نظیر مازندران، گلستان و خراسان شمالی، مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، این طرح هنوز نیاز به نهایی‌سازی قرارداد و تعیین برنامه زمانی روشن دارد.

وضعیت فعلی و کسری گاز

حجم اولیه قابل‌تصور گاز وارداتی برابر با بخش کوچکی از کسری زمستانی است و تنها در صورت ساخت خط لوله جدید می‌تواند به حجم‌های بزرگ‌تری برسد. بر اساس گزارش‌ها، کسری گاز در روزهای اوج سرما بسته به برآوردها از حدود ۳۰۰ تا ۵۳۰ میلیون مترمکعب در روز متغیر است. رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، سقف محتمل این کسری را حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب می‌داند، در حالی که برخی کارشناسان از ۴۸۰ تا ۵۳۰ میلیون مترمکعب سخن می‌گویند. حملات به چهار پالایشگاه گازی در اسفند ۱۴۰۴ باعث کاهش ظرفیت فرآورش به حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز شده است.

بیشتر بخوانید: دستگیری کشتی ماهیگیری ایرانی «ازینی» توسط دزدان دریایی در سواحل سومالی

جزئیات مذاکرات و توافقات

در خرداد ۱۴۰۳، شرکت ملی گاز ایران و گازپروم تفاهم‌نامه راهبردی امضا کردند. در دی ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ و اوایل ۱۴۰۴، رؤسای‌جمهور دو کشور در مسکو مسیر عبور گاز از آذربایجان را تأیید کردند و مذاکرات قیمت به مرحله پایانی رسید. هدف بلندمدت این توافق، تأمین ۵۵ میلیارد مترمکعب گاز در سال (حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب در روز) اعلام شده است. با این حال، حجم اولیه گاز از طریق زیرساخت موجود تنها حدود ۸/۱ تا ۲ میلیارد مترمکعب در سال برآورد می‌شود.

تحویل گاز در آستارا انجام خواهد شد و مدیرعامل شرکت ملی گاز نیز تأکید کرده که ابعاد فنی نهایی شده و فقط قیمت و سازوکار پرداخت باقی مانده است. اما با وجود این پیشرفت‌ها، هنوز زمان‌بندی دقیقی برای اجرای این توافقات وجود ندارد.

چالش‌ها و پیامدها

یکی از چالش‌های اصلی در این مسیر، تحریم‌ها و سازوکار پرداخت دشوار است. آذربایجان نیز موضع محتاطانه‌ای در این زمینه اتخاذ کرده است و پایداری مسیر به روابط سه‌جانبه بستگی دارد. همچنین، تمرکز تأمین بر یک عرضه‌کننده، نفوذ مسکو بر امنیت انرژی ایران را بالا می‌برد که این نقد از سوی منتقدان مطرح شده است.

اگرچه واردات گاز از روسیه می‌تواند به کاهش ناترازی در استان‌های شمالی کمک کند، اما این طرح نیاز به سرمایه‌گذاری و زمان دارد. برای مقایسه، گاز ترکمنستان به دلیل قیمت بالا و قرارداد یک‌ساله ناکافی است. در نهایت، بهینه‌سازی مصرف و مدیریت تقاضا نیز به‌عنوان راهکارهای مکمل باید در نظر گرفته شوند.

بیشتر بخوانید: گرگ استنتون، ناظر ساخت ناوگان آینده نیروی دریایی آمریکا شد · وزیر خارجه عراق: آمریکا خواستار مسدود کردن گذرگاه‌های مرزی با ایران است