طارق ام. یوسف و پل دی. دایر، دو پژوهشگر مسائل خاورمیانه، در مقاله‌ای با عنوان «وقت آن رسیده که الگوی دانوب در تنگه هرمز اجرا شود»، پیشنهاد کرده‌اند که اداره امور فنی و ایمنی تنگه هرمز به کمیسیونی متشکل از کشورهای ساحلی خلیج‌فارس سپرده شود. این طرح به دنبال ارائه راه‌حلی برای چالش‌های امنیتی و اقتصادی در این آبراه است که به‌ویژه در پی تنش‌های اخیر میان ایران و آمریکا، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است.
تاریخچه و الگوی پیشنهادی
نویسندگان این مقاله به الگویی اشاره کرده‌اند که ۱۷۰ سال پیش برای مدیریت رود دانوب در اروپا تشکیل شده بود. آن زمان، قدرت‌های اروپایی پس از جنگ کریمه، کمیسیون اروپایی دانوب را برای سامان‌دهی کشتیرانی و تأمین ایمنی این رود راه‌اندازی کردند. به عقیده‌ی یوسف و دایر، چنین الگویی می‌تواند به بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز کمک کند، به‌ویژه در شرایطی که اتکای کشورهای عربی به چتر امنیتی آمریکا و مسیرهای جایگزین صادرات نفت، نتوانسته است امنیت اقتصادی این منطقه را به‌طور کامل تضمین کند.
بیشتر بخوانید: نیروی دریایی سپاه چهار شناور را در خلیج فارس هدف قرار داد
جزئیات طرح و چالش‌ها
در طرح پیشنهادی، کمیسیونی متشکل از هشت کشور ساحلی خلیج‌فارس مسئولیت هماهنگی عبور کشتی‌های تجاری، امداد و نجات، مقابله با آلودگی و ایمنی دریانوردی را بر عهده خواهد داشت. به رغم این که ایالات متحده و قدرت‌های بزرگ تجاری اروپا و آسیا نیز می‌توانند در این کمیسیون حضور مشورتی داشته باشند، حق وتو نخواهند داشت.
یکی از چالش‌های کلیدی در این طرح، مسئله دریافت پول از کشتی‌های عبوری است. جمهوری اسلامی ایران خواهان دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز است، در حالی که آمریکا و اتحادیه اروپا با چنین اقدامی مخالفت کرده‌اند. در مدل پیشنهادی، هزینه‌های کمیسیون می‌تواند از طریق دریافت پول در برابر خدمات مشخص دریایی، کمک‌های توافقی یا مشارکت کشورهای عضو تأمین شود، بدون آنکه ایران به‌تنهایی اختیار تعیین عوارض را در دست داشته باشد.
نکته قابل توجه دیگر این است که پیش‌تر در تاریخ ۲۸ ژوئیه، خبرگزاری رویترز گزارش داده بود که عمان با حمایت کشورهای عربی، پیشنهادی برای مدیریت منطقه‌ای تنگه هرمز به تهران ارائه کرده است. این طرح نیز به دلیل عدم توافق بر سر کنترل انحصاری، به نتیجه نرسید.
با وجود چالش‌های سیاسی و حقوقی که در اجرای چنین الگویی وجود دارد، نویسندگان این مقاله معتقدند که مدیریت مشترک می‌تواند راهکاری برای تسهیل کشتیرانی در تنگه هرمز باشد. به‌ویژه اینکه این طرح می‌تواند بدون تغییر حاکمیت سرزمینی ایران و عمان، اجرا شود.
هنوز مشخص نیست که این پیشنهاد چه میزان از حمایت دولت‌های منطقه برخوردار است و آیا اساساً امکان توافق بر سر آن وجود دارد یا خیر. آنچه فعلاً مطرح شده، یک طرح پژوهشی برای مدیریت تنگه هرمز است و نه توافقی رسمی میان کشورهای منطقه.
بیشتر بخوانید: مجموعه‌ای از نفتکش‌ها در سواحل تایوان در حال لنگراندن هستند · محمدعلی دهقان‌دهنوی: ۱۰ پیشنهاد برای حمایت از صادرکنندگان ارائه شد
