طرح شناسه‌دار شدن کارت سوخت آزاد با هدف حذف رمز ثابت ۱۱۱۱ و جایگزینی آن با احراز هویت بانکی در حال اجراست. در این طرح، هر فردی که کارت بانکی معتبر داشته باشد، می‌تواند با کشیدن کارت و استعلام کد ملی، ظرف چند ثانیه احراز هویت کرده و پس از سوخت‌گیری رسید خرید دریافت کند.
جزئیات طرح و فرآیند جدید سوخت‌گیری
در ازای این استعلام، هزار تومان توسط شبکه بانکی به عنوان کارمزد دریافت می‌شود و رمز یکبارمصرف در رسید خرید درج می‌شود؛ به این ترتیب دیگر رمز ۱۱۱۱ معتبر نخواهد بود. عباس باصفا، مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، اعلام کرد که این طرح اکنون در برخی جایگاه‌های شهر تهران اجرا شده و قرار است تا سه ماه آینده به سراسر کشور گسترش یابد.
بیشتر بخوانید: کاهش فشار در صنعت کشتیرانی و افزایش ظرفیت ترانزیت در کانال پاناما
هدف اصلی این طرح، کاهش تصدی‌گری اپراتورها در جایگاه، افزایش شفافیت، مدیریت تخصیص و برداشت سوخت به ویژه در مناطق مرزی و جلوگیری از عرضه خارج از شبکه است. بر اساس آمار اعلام شده، سهم برداشت از کارت‌های اضطراری در شهریورماه به ۴۰ درصد رسیده بود، در حالی که قانون مکلف کرده ۹۵ درصد سوخت‌گیری از طریق کارت سوخت شخصی انجام شود.
چالش‌ها و پیامدهای طرح
کارت‌های جایگاه‌داران از ابتدا با فلسفه «سوخت‌گیری اضطراری» تعریف شده بودند تا در موارد استثنایی مانند فراموشی یا مفقودی کارت شخصی به کار آیند. با این حال، طی سال‌های اخیر این ابزار کارکرد اولیه خود را از دست داد و به مجرایی اصلی برای گریز از سهمیه‌بندی تبدیل شد. طبق داده‌های اعلامی سامانه هوشمند سوخت، سهم برداشت از کارت‌های اضطراری در شهریورماه به حدود ۴۰ درصد کل مصرف رسید، فاصله‌ای معنادار با تکالیف قانونی که بر مصرف حداقل ۹۵درصدی از طریق کارت شخصی تأکید دارد.
این وضعیت، کارت‌های بی‌نام‌ونشان جایگاه‌ها را به یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط زنجیره توزیع تبدیل کرد. دسترسی بدون هویت به این کارت‌ها، فضا را برای تصدی‌گری اپراتورها و فروش سوخت خارج از شبکه باز گذاشت. بر خلاف گازوئیل که ارقام سنگینی از قاچاق مرزی را ثبت می‌کند، بنزین به دلایل ایمنی و اشتعال‌پذیری بالا حجم خروج کمتری از مرزها دارد. با این وجود، قاچاق داخلی این فرآورده به چالش بزرگی تبدیل شده است؛ آماری که تخمین‌ها نشان می‌دهد روزانه به ۴ تا ۵ میلیون لیتر می‌رسد.
در شیوه جدید، فرآیند سنتی کاملاً بازتعریف شده است. متقاضی سوخت‌گیری ابتدا به دستگاه کارتخوان متصل به سامانه مانا مراجعه می‌کند و با کشیدن کارت بانکی معتبر، احراز هویت اولیه بر پایه کد ملی انجام می‌شود. در این مرحله، کارمزد ۱۰۰۰ تومانی استعلام هویت کسر شده و روی رسید پرداختی، رمز عبور یکبارمصرف درج می‌شود؛ رمزی که اعتبار جایگزین رمز عمومی ۱۱۱۱ است و بدون آن امکان فعال‌سازی نازل وجود ندارد.
با این روش، مدیریت کارت عملاً از کنترل مستقیم جایگاه‌دار خارج شده و به سامانه مرکزی واگذار می‌شود. در واقع دستگاه فقط زمانی اجازه سوخت‌گیری می‌دهد که مشخصات هویتی و پرونده مصرفی فرد در شبکه ثبت شده باشد. این شفافیت داده‌ای نه‌تنها بساط دلالان سوخت و خروج فرآورده به سمت کاربری‌های صنعتی غیرمجاز را جمع می‌کند، بلکه دست سیاست‌گذار را برای مدیریت هوشمند تقاضا و حرکت به سمت الگوهای عدالت‌محور توزیع انرژی باز خواهد گذاشت.
بیشتر بخوانید: وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌های جدیدی علیه شبکه مالی ایران و روسیه اعمال کرد · رئیس کمیسیون انرژی مجلس برنامه‌های جدید مدیریت مصرف سوخت را اعلام کرد
