ایران محدودیت‌های عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را برای کشتی‌های متعلق به هند، چین، قطر و عراق لغو کرده است. این اقدام در پی افزایش تنش‌ها در منطقه و محاصره دریایی بنادر ایران از سوی ایالات متحده صورت می‌گیرد. امیر حیات‌مقدم، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، این خبر را در روز سه‌شنبه اعلام کرد.
معافیت کشتی‌ها و منافع اقتصادی
حیات‌مقدم در این گفت‌وگو به این نکته اشاره کرد که کشتی‌های این چهار کشور به صورت آزادانه از تنگه هرمز عبور می‌کنند و مانعی از سوی آمریکایی‌ها برای حرکت آن‌ها وجود ندارد. این وضعیت در حالی است که واشنگتن همچنان محاصره دریایی بنادر ایران را ادامه می‌دهد و تهران رفع این محاصره را یکی از شروط خود برای ورود به مذاکرات با ایالات متحده عنوان کرده است.
بیشتر بخوانید: ایران عملیات ساخت‌وساز در پایگاه‌های موشکی را آغاز کرده است
این نایب‌رئیس مجلس همچنین تصریح کرد که ایران با فراهم کردن امکان عبور کشتی‌های این کشورها، به دنبال منافع اقتصادی و سیاسی مشخصی است. برای مثال، ایران از کشتی‌های هندی و چینی عوارض عبور دریافت می‌کند، در حالی که کشتی‌های قطری بدون پرداخت هزینه از این آبراه عبور خواهند کرد. درباره دریافت یا عدم دریافت عوارض از کشتی‌های عراقی توضیحی ارائه نشده است.
ابعاد سیاسی و اقتصادی تصمیم ایران
روزبه پارسی، تحلیلگر مسائل ایران، اظهار داشت که مبادلات تجاری مبتنی بر تهاتر و توافق‌های متقابل برای تهران موضوع تازه‌ای نیست. با این حال، شرایط کنونی نشان‌دهنده تلاش ایران برای دور زدن محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و محاصره است. نادر هاشمی، استاد سیاست خاورمیانه، نیز احتمال می‌دهد که ایران برای عبور این کشتی‌ها، عوارض مشخص یا درصدی از ارزش محموله آن‌ها را دریافت کند.
این تصمیم ایران ممکن است پیام‌های سیاسی خاصی برای واشنگتن داشته باشد و چالش‌هایی برای راهبردهای ایالات متحده ایجاد کند. تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان به شمار می‌رود و اقتصاد کشورهای معاف‌شده به شدت به عبور این کشتی‌ها وابسته است. به همین دلیل، ایران با ایجاد مسیرهای جدید برای عبور کشتی‌ها سعی در تقویت منافع اقتصادی خود دارد.
داده‌های شرکت تحلیل بازار انرژی کپلر نشان می‌دهد که از مجموع روزانه ۱۰ میلیون و ۲۳۰ هزار بشکه نفت خام خلیج فارس که در ماه اکتبر از تنگه هرمز عبور کرده، حدود ۴۲ درصد به چین و ۱۳ درصد به هند اختصاص داشته است. این آمار نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی این مسیر برای چین و هند است، به ویژه که چین بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران به شمار می‌رود.
تحلیلگران معتقدند که این معافیت‌ها می‌تواند خطرهای سیاسی و دیپلماتیک نیز به همراه داشته باشد. در حالی که هند و قطر به حفظ روابط نزدیک با واشنگتن نیاز دارند، عملکرد دولت آمریکا در خصوص منافع آن‌ها ممکن است به چالش کشیده شود. قطر به دلیل همسایگی با ایران و نقش خود در میانجی‌گری برای پایان جنگ، ناگزیر از حفظ روابط با تهران است.
در نهایت، این اقدام ایران در راستای حمایت از روند بازسازی و احیای اقتصادی عراق نیز قابل بررسی است. عراق که همسایه ایران است، روابط سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای با تهران دارد و معافیت‌های اخیر می‌تواند به تقویت این روابط کمک کند. با این حال، ابهام‌های زیادی در خصوص نسبت این تصمیم با محاصره دریایی آمریکا وجود دارد و تحلیلگران همچنان در حال بررسی ابعاد مختلف آن هستند.
بیشتر بخوانید: دولت روسیه به شهروندانش درباره سفر به ایران هشدار داد · تحریم محموله نفتکش در مسیر خاورمیانه
