رئیس‌جمهور ایران به ترکمنستان سفر کرده است تا زمینه‌های لازم برای واردات گاز از این کشور را فراهم کند. این سفر در شرایطی انجام می‌شود که کشور با کسری شدید گازی و آسیب‌دیدگی ظرفیت پالایشگاه پارس جنوبی مواجه است.
واردات گاز از ترکمنستان در شرایط ناترازی
شبکه انرژی ایران در ماه‌های اخیر با چالش‌های بی‌سابقه‌ای روبه‌رو شده است. کسری شدید گاز ناشی از آسیب‌دیدگی پالایشگاه پارس جنوبی و ناترازی‌های انباشته سال‌های گذشته، تهدیدی مستقیم برای گرمایش خانه‌ها در استان‌های شمالی و شمال‌شرقی کشور به شمار می‌رود. این مناطق به دلیل فاصله زیاد از میادین گازی جنوب در بالاترین ریسک قطعی گاز قرار دارند.
بیشتر بخوانید: کاهش ۱.۵ میلیون تنی تقاضای گاز طبیعی هند در سال ۲۰۲۶
ترکمنستان به عنوان چهارمین دارنده ذخایر گازی جهان، ظرفیت بالایی برای صادرات گاز به ایران دارد. تجربه سه دهه روابط تجاری گاز میان دو کشور و تفاهم‌نامه امضا شده میان رهبر ملی ترکمنستان و رئیس‌جمهور ایران در سال ۱۴۰۳، نشان می‌دهد که مسیر همکاری از پیش هموار شده است.
توافق سه‌جانبه و مزایای آن
تجربه موفق توافق سه‌جانبه ایران، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان که از ابتدای سال ۱۴۰۲ اجرایی شد، نشان می‌دهد که سوآپ گاز می‌تواند بدون نیاز به سرمایه‌گذاری سنگین در خطوط لوله جدید، نیاز داخلی را تأمین کند و همچنین درآمد ترانزیتی برای کشور ایجاد نماید. در این مدل، گاز ترکمنستان در شمال‌شرق ایران تحویل داده می‌شود و ایران معادل آن را در نقاط مرزی دیگر تحویل می‌دهد. این سازوکار به حداقل رساندن ارزبری و افزایش انعطاف‌پذیری شبکه در تأمین نیازهای فصلی کمک می‌کند.
برخلاف تصور رایج که ترکمنستان را شریکی محتاط در مذاکرات گازی می‌داند، شواهد میدانی نشان می‌دهد عشق‌آباد نه‌تنها از همکاری با ایران استقبال می‌کند، بلکه در شرایط حساس نیز آمادگی خود را نشان داده است. صادرات برق ترکمنستان به ایران در تابستان و در میانه جنگ، نمونه بارز این همکاری است که نشان می‌دهد ترکمنستان می‌تواند در تأمین امنیت اجتماعی و انرژی ایران نقش فعالی ایفا کند.
با این حال، چالش‌هایی از قبیل ضرورت تعیین سازوکار مالی دوطرفه وجود دارد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که حتی توافق‌های امضاشده نیز بدون رفع این موانع، به قرارداد عملیاتی منتهی نشده است و باید در مذاکرات عالی‌رتبه حل شود.
سفر رئیس‌جمهور به ترکمنستان و دیدار با رهبر ملی این کشور، یک کنش دیپلماتیک سطح بالاست. اما تبدیل آن به دستاورد راهبردی، مستلزم رایزنی مستقیم و پیگیری جدی برای فعال‌سازی تفاهم‌نامه ۱۴۰۳ است. نتیجه‌بخش بودن این سفر در گرو نهایی‌سازی قرارداد واردات گاز و تعیین سازوکار مالی و بانکی دوطرفه است تا قبل از فصل سرد، بخشی از کسری گاز شمال و شمال‌شرق کشور جبران شود.
واردات گاز از ترکمنستان نه تنها به رفع ناترازی در بازه‌های اوج مصرف کمک می‌کند، بلکه به امنیت انرژی و تاب‌آوری شبکه نیز افزوده و عدالت انرژی برای مردم شمال‌شرق را به ارمغان خواهد آورد. در شرایطی که زنگ خطر ناترازی به بخش خانگی نیز رسیده، تأمین پایدار انرژی یک ضرورت ملی است.
بیشتر بخوانید: سازمان بنادر جورجیا مجوز ساخت ترمینال کانتینری ۲.۳ میلیارد دلاری در سوانا را دریافت کرد · ایران با چالش‌های لجستیکی در صادرات نفت مواجه است
