تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه استراتژیک، کلید عبور نفت و گاز از کشورهای تولیدکننده به بازارهای جهانی است. این آبراه باریک که نزدیک به یک‌پنجم نفت مصرفی جهان از آن عبور می‌کند، در شرایط فعلی تنش میان ایران و آمریکا، اهمیت بیشتری یافته است.
جغرافیای تأثیرگذار
تنگه هرمز، مهم‌ترین مسیر خروج نفت و گاز عربستان، عراق، کویت، امارات و قطر است. بر اساس گزارش‌های اخیر، در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، عبور نفت از این تنگه به ۲۰.۹ میلیون بشکه در روز رسید که بیش از هر گلوگاه دیگری در جهان است. کشورهای چین، هند، ژاپن و کره جنوبی حدود سه‌چهارم این حجم را جذب می‌کنند، به این معنا که حیات اقتصادی شرق آسیا به این دهانه گره خورده است.
بیشتر بخوانید: سیادرل به پرداخت ۵۵ میلیون دلار جریمه محکوم شد
شکنندگی و تهدیدات
باریک‌ترین نقطه تنگه هرمز تنها ۲۱ مایل (حدود ۳۴ کیلومتر) است و این در حالی است که درون همین شکاف، تنها حدود شش مایل برای عبور نفتکش‌ها قابل استفاده است. به همین دلیل، تهدید بستن تنگه از سوی ایران می‌تواند قیمت نفت در بازارهای جهانی را به شدت افزایش دهد. به عنوان مثال، در میانه تنش‌های ۲۰۲۵، قیمت نفت برنت ظرف یک روز از ۶۹ به ۷۴ دلار رسید. فرمانده پیشین سپاه، محمدعلی جعفری، در سال ۲۰۱۲ تصریح کرد: «یا همه می‌توانند از تنگه هرمز استفاده کنند یا هیچ‌کس». این جمله به خوبی نشان‌دهنده قدرت ایران در کنترل این گلوگاه است.
ایران در برابر برتری نظامی و هوایی آمریکا، به بازدارندگی نامتقارن تکیه می‌کند. هر چند تصور بستن کامل تنگه از نظر حقوقی و اقتصادی برای ایران نیز پرهزینه است، اما هزینه تحریک برای واشینگتن را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. آمریکا نمی‌تواند جنگی را که در مرکز آن آب‌های تنگه است، بدون تحمیل هزینه‌های سنگین بر اقتصاد جهانی و شرکای خود مدیریت کند.
نقش جغرافیا در سیاست
درس بزرگ این بحران این است که ژئوپلیتیک، سیاست را از دل نقشه می‌خواند. در مناقشه ایران و آمریکا، موشک‌ها و تحریم‌ها سرفصل خبرها هستند، اما واقعیت فیزیکی تنگه هرمز است که به تهران عمق راهبردی می‌دهد و پایتخت‌های آسیایی و اروپایی را به احتیاط وامی‌دارد. ایران به تعبیر برخی تحلیلگران، زندانی جغرافیاست؛ اما در همین زندان، کلید یکی از پراهمیت‌ترین درهای اقتصاد جهان را در دست دارد.
تا وقتی که این واقعیت پابرجاست، هر راهبردی برای کاهش تنش در خاورمیانه ناگزیر باید از آب‌های هرمز آغاز شود.
بیشتر بخوانید: امضای قرارداد ۱۰ ساله COSCO با DFSK برای صادرات خودرو · جمهوری اسلامی محموله‌های گاز مایع را در دریا منتقل کرد
