طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت در پایتخت به منظور رصد دقیق‌تر مصرف سوخت و کنترل قاچاق داخلی آغاز شده است. این تغییرات به دنبال انحراف کارکرد کارت‌های اضطراری و افزایش مصرف غیرمجاز صورت می‌گیرد.
تاریخچه و دلایل تغییرات
سال‌هاست که رانندگان هنگام سوخت‌گیری با زدن چهار رقم ساده ۱۱۱۱ روی نازل‌ها، باک خودرو را پر می‌کردند بی‌آنکه ردی از هویت‌شان در سامانه ثبت شود. اما این روند به زودی پایان خواهد یافت. اجرای گام‌به‌گام طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در پایتخت نشان می‌دهد که سیاست‌گذار انرژی مسیری تازه را برای رصد جریان توزیع سوخت انتخاب کرده است.
بیشتر بخوانید: وینستون: اهمیت همبستگی با مردم ایران در کنفرانس نوفدی
این طرح شامل احراز هویت آنلاین، پرداخت کارمزد ۱۰۰۰ تومانی و صدور رمزی یک‌بارمصرف برای هر بار سوخت‌گیری می‌باشد. این تحول نرم‌افزاری ممکن است در نگاه نخست تنها تغییر سازوکار اجرایی پمپ‌بنزین‌ها به نظر بیاید، اما در واقع گویای شکل‌گیری زیرساختی داده‌محور برای اتصال مصرف بنزین به کدهای ملی و سبد مصرف خانوار است.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
طبق داده‌های سامانه هوشمند سوخت، سهم برداشت از کارت‌های اضطراری در شهریورماه به حدود ۴۰ درصد کل مصرف رسید. این روند نشان‌دهنده انحراف کارکرد کارت‌های اضطراری و تبدیل آن به مجرایی برای گریز از سهمیه‌بندی است. دسترسی بدون هویت به این کارت‌ها، نظارت بر نحوه مصرف سوخت را به شدت دشوار کرده و فضایی برای قاچاق سوخت ایجاد کرده است.
برخلاف گازوئیل که به دلیل قاچاق مرزی، چالش‌های زیادی را به همراه دارد، بنزین به علت ایمنی و اشتعال‌پذیری بالا، کمتر از مرزها خارج می‌شود. با این حال، قاچاق داخلی بنزین به چالشی بزرگ تبدیل شده و تخمین‌ها نشان می‌دهد که روزانه به ۴ تا ۵ میلیون لیتر می‌رسد.
این انحراف در دو مسیر اصلی رخ می‌دهد: نخست، خرید حجم بالای بنزین با نرخ‌های یارانه‌ای از طریق کارت‌های بدون هویت و عرضه آن در بازارهای غیررسمی، و دوم، انحراف بنزین به بخش صنعت. فاصله قیمتی میان بنزین یارانه‌ای و حلال‌های صنعتی، باعث شده که برخی واحدهای تولیدی به جای مواد اولیه استاندارد، از بنزین ارزان‌قیمت استفاده کنند.
در صورتی که شناسه‌دار کردن کارت‌های آزاد بتواند تاثیر دست‌کم ۵۰ درصدی در کاهش این نشتی‌ها داشته باشد، به معنای کاهش نزدیک به ۲.۵ میلیون لیتر مصرف بنزین در روز است که رقم چشمگیری در تراز منفی انرژی کشور محسوب می‌شود.
سازوکار جدید سوخت‌گیری
در شیوه جدید، فرآیند سوخت‌گیری به گونه‌ای بازتعریف شده است که متقاضی سوخت‌گیری ابتدا به دستگاه کارتخوان متصل به سامانه مانا مراجعه می‌کند. پس از کشیدن کارت بانکی معتبر، احراز هویت بر پایه کد ملی انجام می‌شود و کارمزد ۱۰۰۰ تومانی کسر می‌شود. در نهایت، رمز عبور یک‌بارمصرف برای سوخت‌گیری در اختیار فرد قرار می‌گیرد.
این سامانه به گونه‌ای طراحی شده که اگر کد ملی استعلام‌شده فاقد وسایل نقلیه ثبت‌شده برای خانوار باشد، اجازه سوخت‌گیری صادر نخواهد شد. این طراحی نشان می‌دهد که هدف دولت فراتر از یک مهار فنی ساده است و به دنبال ثبت متمرکز حجم مصرف بر مبنای هویت ملی می‌باشد.
این شفافیت داده‌ای نه‌تنها دلالان سوخت را تحت فشار قرار می‌دهد، بلکه به سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا مدیریت هوشمند تقاضا و الگوهای عدالت‌محور توزیع انرژی را پیش ببرند.
اهداف و چشم‌انداز آینده
در مرحله اولیه اجرای طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت، دو هدف دنبال می‌شود: جمع‌آوری داده‌های قابل اتکا از مصارف خانوارها و افزایش استفاده از کارت‌های شخصی. در نهایت، باید دید که این اقدامات چگونه می‌تواند در تغییر ترکیب مصرف سوخت و یا کاهش آن تاثیرگذار باشد.
بیشتر بخوانید: ایران برای بازگشایی تنگه هرمز شروط مشخصی دارد · اجرای طرح شناسه‌دار کردن کارت سوخت در اسرائیل از امروز
