ناترازی انرژی در سال ۱۴۰۵ با توجه به سه بند کلیدی اقتصاد مقاومتی قابل بررسی است: بند ۴ مرتبط با هدفمندی یارانهها و کاهش شدت انرژی، بند ۸ مرتبط با مدیریت مصرف و بند ۱۵ درباره تکمیل زنجیره ارزش نفت و گاز و صادرات برق و فرآورده. بر اساس برآوردهای موجود، شبکه برق در تابستان ۱۴۰۵ با ناترازی حدود ۱۳.۶ هزار مگاوات مواجه خواهد بود، در حالی که کسری بنزین به روزانه حدود ۱۰ میلیون لیتر میرسد.
مقدمهای بر ناترازی انرژی
خاموشیهای مکرر و صفهای طولانی بنزین به وضوح بیانگر ناترازی انرژی هستند، اما صرفاً این موارد نمیتوانند به تنهایی معیاری برای سنجش همسویی سیاستهای انرژی با اصول اقتصاد مقاومتی باشند. برای ارزیابی دقیق، باید به شاخصهای ساختاری مانند شدت مصرف انرژی، فاصله میان عرضه و تقاضای برق، شکاف تولید و مصرف بنزین و تأثیر سیاستهای بهینهسازی توجه کرد.
بیشتر بخوانید: استخراج بیتکوین در ایران؛ چالشها و فرصتها
نحوه سنجش ناترازی انرژی
در بررسی ناترازی انرژی، بندهای ۴، ۸ و ۱۵ اقتصاد مقاومتی ارتباط مستقیمی با موضوعاتی مانند مصرف، شدت انرژی و زنجیره ارزش نفت و گاز دارند. بند ۴ بر استفاده از ظرفیت هدفمندسازی یارانهها برای افزایش تولید و کاهش شدت انرژی تأکید میکند. بنابراین، ارزیابی سیاستهای برق و سوخت نیازمند بررسی تأثیرات یارانهها بر مصرف بهینه و عدالت اجتماعی است.
بند ۸ به مدیریت مصرف انرژی و کنترل پیک برق میپردازد و در واقع بهینهسازی مصرف و کاهش تلفات را هدف قرار میدهد. بند ۱۵ بر افزایش ارزش افزوده از طریق تکمیل زنجیره ارزش صنعت نفت و گاز تأکید دارد که میتواند به افزایش صادرات برق و فرآوردههای نفتی منجر شود. برآوردها نشان میدهد که حداکثر توان تأمین برق در تابستان ۱۴۰۵ حدود ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات خواهد بود، در حالی که تقاضا بیش از ۸۱ هزار مگاوات پیشبینی میشود.
چالشهای موجود در تأمین انرژی
ناترازی برق به عوامل متعددی از جمله زمان مصرف، توان عملی نیروگاهها و وضعیت تولید برقآبی بستگی دارد. به همین دلیل، تفاوت میان «برآورد کسری توان در اوج مصرف» و «میزان خاموشی واقعی» باید مدنظر قرار گیرد. اگر رشد تقاضا همزمان با افزایش ظرفیت تولید مدیریت نشود، ساخت نیروگاههای جدید به تنهایی نخواهد توانست شکاف عرضه و تقاضا را پایدار کند.
در خصوص بنزین، کرامت ویسکرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، در ۲۵ تیر ۱۴۰۵ اعلام کرد که متوسط تولید روزانه بنزین در این بازه حدود ۱۲۱ میلیون لیتر بوده است. این در حالی است که متوسط مصرف روزانه به حدود ۱۲۹ میلیون لیتر رسیده و این نشاندهنده ناترازی در تأمین بنزین است. دادهها نشان میدهند که چالشهای موجود تنها به ظرفیت تولید محدود نمیشود و عواملی نظیر رشد تقاضا و وضعیت ناوگان حملونقل نیز در این ناترازی نقش دارند.
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
در نهایت، ناترازی انرژی به وضوح نشان میدهد که سیاستهای فعلی باید با توجه به بندهای ۴، ۸ و ۱۵ اقتصاد مقاومتی بهبود یابند. افزایش تولید پالایشگاهی بدون کاهش شدت مصرف و نوسازی ناوگان، نمیتواند به تنهایی ناترازی را حل کند. برنامهریزی برای مدیریت مصرف و توسعه ظرفیتهای جدید، همچون نیروگاههای خورشیدی و بادی، از ضروریات این مسیر خواهد بود.
بیشتر بخوانید: بحران انرژی اروپا؛ کمبود سوخت و افزایش قیمت گازوئیل در فرانسه · استاندار گلستان: هیچ واحد تولیدی نباید به دلیل ناترازی انرژی تعطیل شود
