تحلیل مسیرها و تحریم‌های نفتی سپاه پاسداران در خاورمیانه

جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران برای اثرگذاری بر بازار انرژی جهان الزاما نیازی به تصرف میادین نفتی دیگر کشورها ندارند. موقعیت جغرافیایی ایران در کنار تنگه هرمز، توان موشکی و پهپادی سپاه، نیروی دریایی نامتقارن و شبکه گروه‌های مسلح هم‌سو، به تهران امکان داده است که خود مسیر انتقال انرژی را به میدان فشار تبدیل کند.

تاریخچه و زمینه جنگ انرژی

این وضعیت در متن جنگی شکل گرفته است که با حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی آغاز شد و سپس با حملات متقابل و اعمال محدودیت‌های جمهوری اسلامی بر کشتیرانی در هرمز گسترش یافت. سپاه در جریان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز را به پایان تهدیدها و مداخلات آمریکا مشروط کرده است. جمهوری اسلامی در ۱۴ سپتامبر فهرست ۷۷ کشتی متهم به نقض پروتکل‌های اعلام‌شده تهران را منتشر کرد و آن‌ها را به جریمه، توقیف یا مصادره تهدید کرد. داده‌های اولیه ردیابی کشتی‌ها نشان داد عبور شناورهای تجاری از هرمز در آخر هفته به کمتر از ۱۰ فروند در روز رسیده است.

بیشتر بخوانید: تحلیل مسیر و تاریخ محموله نفتکش‌های تحریم‌شده

تفاوت رویکرد داعش و جمهوری اسلامی

تفاوت اصلی را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: داعش نفت را عمدتا برای تامین مالی جنگ و اداره قلمرو خود می‌فروخت؛ جمهوری اسلامی و سپاه، افزون بر فروش نفت، در بحران کنونی از تهدید جریان انرژی برای کسب امتیاز سیاسی بهره می‌گیرند. این تمایز مطلق نیست. وزارت خزانه‌داری آمریکا در مه ۲۰۲۶ شبکه‌هایی را تحریم کرد که به‌گفته این نهاد، فروش و انتقال نفت متعلق به سپاه را تسهیل می‌کردند. بنابراین، فروش نفت همچنان بخشی از سازوکار تامین مالی سپاه است.

تحولات اخیر این سازوکار را به‌روشنی نشان می‌دهد. حوثی‌های هم‌سو با جمهوری اسلامی به جزیره راهبردی پریم در دهانه باب‌المندب رسیده و کنترل آن را در دست گرفته‌اند و تهدید علیه کشتیرانی در دریای سرخ افزایش یافته است. در رویدادی جداگانه، خط لوله شرق‌ـ‌غرب عربستان، که برای دور زدن تنگه هرمز و انتقال نفت به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ به کار می‌رفت، هدف حمله پهپادی قرار گرفت و فعالیت آن متوقف شد.

عربستان سعودی و عراق اعلام کردند پهپادها از خاک عراق برخاسته‌اند، اما هیچ گروهی بلافاصله مسئولیت حمله را بر عهده نگرفت. حضور گروه‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق، به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که سپاه این عملیات را هدایت کرده است. همچنین باید میان هم‌سویی سیاسی و تسلیحاتی با فرماندهی مستقیم هر عملیات تفاوت گذاشت. رویترز گزارش داده است که این خط لوله در ماه‌های اخیر روزانه حدود چهار تا پنج میلیون بشکه نفت جابه‌جا می‌کرد. مسیری که باید جایگزین هرمز می‌بود، اکنون خود به بخشی از میدان جنگ تبدیل شده است.

بیشتر بخوانید: پزشکیان: توافق ایران و عمان در مسقط روز دوشنبه امضا می‌شود · آسیب به خط لوله نفتی سعودی ممکن است تأمین نفت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد