ایران و ترکمنستان با تکیه بر پروژههای سواپ هیدروکربوری و احیای کریدورهای چندوجهی ریلی، در تلاش برای ورود به فاز جدیدی از مناسبات اقتصادی هستند. با وجود هدفگذاری ۳ میلیارد دلاری برای حجم مبادلات، کارنامه تجاری دوجانبه تنها به ۵۰۴ میلیون دلار محدود شده است. این شکاف عمیق، نیازمند بررسی دقیق انسدادهای تراکنشی و ناترازیهای زیرساختی است.
چالشهای تجارت دوجانبه
تجارت خارجی میان تهران و عشقآباد سالهاست که به محدودیتهای مقداری و تعرفهای دچار است. ثبت رقم ۵۰۴ میلیون دلار در تراز مبادلات غیرنفتی، فاصله معناداری با ظرفیتهای بالقوه دو کشور دارد. رهبران ایران و ترکمنستان بارها رسیدن به سقف ۳ میلیارد دلار را به عنوان هدفی میانمدت اعلام کردهاند، اما دستیابی به این هدف مستلزم آسیبشناسی موانع بنیادین است.
بیشتر بخوانید: هاشم اورعی: افزایش قیمت بنزین از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان مشکل ناترازی را حل نمیکند
راهکارهای ارتقاء مبادلات
اصلیترین ریشه این شکاف، اتکای تجارت دوجانبه به الگوهای مقطعی و فاقد قراردادهای بلندمدت است. بخش عمدهای از مبادلات فعلی به صادرات محصولات تکمیلی، مصالح ساختمانی و مصنوعات پلاستیکی از ایران اختصاص دارد، در حالی که واردات از ترکمنستان عمدتاً شامل پنبه و الیاف نساجی است. برای افزایش حجم مراودات به ۳ میلیارد دلار، نیاز به تنوعبخشی به سبد کالایی و کاهش عوارض غیرتعرفهای وجود دارد. همچنین، راهاندازی سازوکارهای مالی ضدتحریمی باید در دستور کار قرار گیرد.
نقش سواپ انرژی در روابط اقتصادی
انرژی به عنوان بخش راهبردی در پیوند اقتصادی ایران و ترکمنستان شناخته میشود. عشقآباد به تنوع بخشی در مسیرهای صادراتی نیاز دارد و ایران نیز در فصول سرد با ناترازی گاز دستوپنجه نرم میکند. احیای قراردادهای سواپ گازی میان این کشورها میتواند روابط انرژی دو کشور را متحول کند و به تقویت مبادلات کمک کند.
زنجیره ارزش و همکاریهای مشترک
واکاوی تقاضای بازار ترکمنستان نشان میدهد که ایران میتواند با صادرات محصولات فناورانه و خدمات فنی و مهندسی، در پروژههای توسعهای این کشور نقش موثری ایفا کند. همکاری در زمینههای پتروشیمی و کشاورزی نیز میتواند به همگرایی سرمایهگذاران دو کشور منجر شود. با این حال، موانع ساختاری و فقدان زیرساختهای مالی مطمئن، از جمله چالشهای اصلی در این مسیر محسوب میشوند.
بیشتر بخوانید: ترامپ خواستار ممنوعیت صادرات دیزل در پی افزایش قیمت سوخت شد · پاکستان با هماهنگی ایران محموله گاز قطر را از تنگه هرمز عبور داد
