ایران برای عبور از بحران سوخت‌رسانی و اختلال‌های شبکه برق، به تغییر ریل در ساخت نیروگاه‌ها نیاز دارد. بحران سوخت در زمستان و مشکلات شبکه در تابستان نشان‌دهنده این است که مشکل امروز کشور تنها به کمبود تولید مربوط نمی‌شود، بلکه ناکارآمدی ساختار شبکه نیز یکی از عوامل اصلی است. اگر سیاستگذاران به‌دنبال خروج از این چرخه باطل هستند، نباید پس از آرام شدن شرایط، دوباره به نسخه‌های قدیمی و امتحان‌پس‌داده روی آورند.
نیاز به تحول در ساختار نیروگاهی
ایران در دوره بازسازی و پس از بحران، نیازمند تغییر ریل از «توسعه حجمی و متمرکز» به «معماری سه‌بعدی و تاب‌آور» است. این الگو بر سه پایه استوار می‌شود: ارتقای راندمان با تبدیل نیروگاه‌های گازی موجود به سیکل ترکیبی، توسعه غیرمتمرکز تجدیدپذیرها و انتقال بار به نیروگاه‌های خودتامین صنایع. در حال حاضر، حدود ۱۵ هزار مگاوات نیروگاه گازی با متوسط راندمان ۳۲ درصد در شبکه فعال‌اند که نشان‌دهنده اتلاف یک‌سوم سوخت ورودی قبل از تبدیل به برق است.
بیشتر بخوانید: قوامی بر مدیریت ناترازی انرژی و توسعه بازار صادراتی سیمان بجنورد تأکید کرد
تبدیل واحدهای گازی به سیکل ترکیبی می‌تواند حدود ۷۵۰۰ مگاوات ظرفیت جدید ایجاد کند، بدون اینکه یک مترمکعب گاز جدید مصرف شود. این تغییر، راندمان کل را به محدوده ۴۵ تا ۵۱ درصد می‌رساند و سالانه ۱۲ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی را صرفه‌جویی خواهد کرد. آمارها نشان می‌دهد که ۶۳ درصد از کل ظرفیت نیروگاهی بخش خصوصی را واحدهای باکیفیت سیکل ترکیبی تشکیل می‌دهند، در حالی‌که این سهم در نیروگاه‌های دولتی تنها ۵.۵ درصد است. این تفاوت معنا‌دار نشان می‌دهد که اصلاح سیگنال‌های اقتصادی می‌تواند بخش خصوصی را به سمت فناوری‌های پربازده سوق دهد.
توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و خودتامین
دومین پایه این معماری جدید، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پراکنده است. بار سرمایشی کشور در تابستان به بیش از ۳۵ هزار مگاوات می‌رسد که با ساعات حداکثر تابش خورشید همزمانی دارد. اگرچه ضریب ظرفیت واقعی نیروگاه‌های فتوولتائیک در ایران بین ۲۰ تا ۲۷ درصد ثبت می‌شود، اما توان قابل‌اتکای آنها در اوج بار تابستان به ۳۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت اسمی می‌رسد. این نوع تجدیدپذیرها به دلیل سرعت بالای راه‌اندازی و بی‌نیازی از خطوط لوله گاز، گزینه‌ای مناسب برای افزایش تاب‌آوری شبکه به شمار می‌روند.
علاوه بر این، صنایع بزرگ و انرژی‌بر به‌موجب ماده ۴ قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق، مکلف به ساخت دست‌کم ۹ هزار مگاوات نیروگاه حرارتی پربازده و یک‌هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر شده‌اند. توسعه نیروگاه‌های خودتامین در محل مصرف به‌ویژه با بهره‌گیری از سیستم‌های همزمانی تولید برق و حرارت (CHP) بار شبکه سراسری را کاهش می‌دهد و ریسک توقف تولید صنعتی را به حداقل می‌رساند.
در نهایت، برای بازسازی هوشمندانه صنعت برق، سیاستگذاران باید چهار جهت‌گیری عملیاتی را در اولویت قرار دهند: ۱. عملیاتی‌سازی ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید، ۲. توسعه بستر معاملات مستقیم در بورس انرژی، ۳. بومی‌سازی تجهیزات تجدیدپذیر، و ۴. توسعه سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی. به این ترتیب، امنیت انرژی ایران در سال‌های پیش رو با میزان انعطاف‌پذیری شبکه و تنوع‌بخشی به سبد سوخت ارزیابی خواهد شد.
بیشتر بخوانید: کشورهای بالتیک خواستار ممنوعیت حمل گندم روسی در اتحادیه اروپا شدند · اختلاف ۶۸ میلیون دلاری Hunter Group با طرف قرارداد ناخوشایند است
