تاجیکستان صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی از ایران را آغاز کرده است. این اقدام می‌تواند منبع تازه‌ای برای تأمین انرژی این کشور باشد که از دیرباز بخش عمدهٔ سوخت مورد نیاز خود را از روسیه تأمین می‌کند.
جزئیات آغاز صادرات
وزارت انرژی و منابع آب تاجیکستان اعلام کرده است که ارسال محموله‌ها از اواخر ماه اوت و پس از مذاکرات دو کشور برای گسترش همکاری‌ها در بخش نفت و گاز آغاز شده است. با این حال، این وزارتخانه حجم محموله‌ها، شرایط تجاری این مبادلات یا نحوهٔ انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی ایران به تاجیکستان را اعلام نکرده است.
بیشتر بخوانید: DOF Group قرارداد چند میلیون دلاری برای کشتی‌های زیرآبی خود دریافت کرد
این اقدام در عین حال این پرسش را مطرح کرده که آیا تجارت با ایران می‌تواند تاجیکستان را در معرض تحریم‌های ثانویه آمریکا قرار دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که واشینگتن فشار بر درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی را افزایش داده است. جیجی اوکانل، سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا، در این خصوص گفت که هر کس تصمیم بگیرد به فعالیت در این بخش ادامه دهد، مسئولیت این خطر را نیز خود می‌پذیرد.
تأمین نیازهای انرژی تاجیکستان
تاجیکستان از ایران خواسته است سالانه تا دو میلیون و ۵۵۰ هزار تن نفت خام و فرآورده‌های نفتی، از جمله بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما، برای این کشور تأمین کند. با این حال، این رقم سقف درخواستی تاجیکستان است و به معنای واردات این میزان نفت و فرآورده‌های نفتی از ایران نیست. روی آوردن به منابع ایران می‌تواند راه دیگری برای تأمین نیازهای تاجیکستان باشد، هرچند صرفه اقتصادی و مسائل لجستیکی انتقال حجم زیادی از نفت ایران به تاجیکستان، کشوری محصور در خشکی، همچنان روشن نیست.
این توافق در حالی صورت گرفته که تأمین سوخت تاجیکستان از روسیه همچنان با ابهام روبه‌رو است. روسیه در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۹۱ درصد واردات فرآورده‌های نفتی تاجیکستان را تأمین کرده بود. کمبود سوخت در روسیه و محدودیت‌های صادراتی این کشور، تاجیکستان و دیگر کشورهای آسیای میانه را به جست‌وجوی منابع جایگزین واداشته است.
مقام‌های تاجیکستان در ماه ژوئیه گفته بودند برای تأمین سوخت مورد نیاز در آینده با کشورهای همسایه در حال مذاکره‌اند. پرویز ملاجانوف، تحلیلگر سیاسی تاجیک، می‌گوید تلاش برای تأمین انرژی از ایران تا حدی ناشی از نیاز تاجیکستان به یافتن منابع جایگزین است.
ارسال محموله‌های ایرانی در شرایطی آغاز شده که روابط تهران و دوشنبه نیز رو به بهبود است. ادوارد لمون، رئیس انجمن آکسوس برای امور آسیای میانه، می‌گوید: «خبر آغاز فروش نفت ایران به تاجیکستان در حالی منتشر شده که روابط دوشنبه و تهران رو به بهبود است و دو کشور به یکدیگر نزدیک‌تر شده‌اند.»
تاجیکستان و ایران، که پیوندهای زبانی و تاریخی نزدیکی دارند، در سال ۱۹۹۲ روابط دیپلماتیک برقرار کردند. وزارت خارجه تاجیکستان می‌گوید حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ با افزایش ۲۸ درصدی نسبت به سال قبل به ۴۳۸ میلیون دلار رسید و دو کشور بیش از ۲۰۰ توافق‌نامه و یادداشت تفاهم امضا کرده‌اند.
در نشست کمیسیون مشترک بین‌دولتی تاجیکستان و ایران که ماه مه در دوشنبه برگزار شد، مقام‌های دو کشور دربارهٔ انرژی، حمل‌ونقل، صنعت، سرمایه‌گذاری، علم و فناوری گفت‌وگو کردند. دو کشور در زمینهٔ دفاعی نیز همکاری دارند و در سال ۲۰۲۲ یک مرکز تولید پهپاد در دوشنبه افتتاح کردند.
با این حال، روابط دو کشور همواره نزدیک نبوده است. مناسبات تهران و دوشنبه در اواسط دهه ۲۰۱۰ به‌شدت تیره شد و در سال ۲۰۱۷ جمهوری اسلامی به دست داشتن در مجموعه‌ای از قتل‌های سیاسی در تاجیکستان متهم شد. روابط دو کشور از اوایل دهه ۲۰۲۰ رو به بهبود گذاشت.
یک هیئت تاجیکستانی که در ماه اوت به تهران سفر کرده بود، با مقام‌های ایرانی در حوزه‌های فرآورده‌های نفتی و راه‌آهن گفت‌وگو کرد. تأمین انرژی و مسائل لجستیکی از جمله موضوعات مورد بحث در این دیدارها بود. اما گسترش همکاری‌های انرژی با ایران، همزمان با افزایش فشار آمریکا بر ایران می‌تواند برای تاجیکستان پیامدهایی نیز داشته باشد.
بر اساس مقررات تحریمی آمریکا علیه ایران، شرکت‌ها و مؤسسات مالی خارجی ممکن است به‌دلیل انجام برخی معاملات عمده مرتبط با نفت و فرآورده‌های نفتی ایران هدف تحریم قرار گیرند. وزارت خزانه‌داری آمریکا بارها دربارهٔ خطر تحریم در ارتباط با نفت ایران هشدار داده و در ماه اوت اعلام کرد دامنه فعالیت‌هایی که می‌توانند به اعمال تحریم‌های ثانویه منجر شوند، گسترش یافته است.
بیشتر بخوانید: ادامه فعالیت نفتکش‌ها در تنگه هرمز با نظارت نظامی آمریکا · کمبود گاز ایران به ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز رسید
