مدیریت ناترازی گاز در زمستان پیش رو با چالش‌های جدی مواجه خواهد بود. این مسأله به‌ویژه در شرایطی که کمبود گاز در ماه‌های سرد سال پیش‌بینی می‌شود، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. سؤالی که مطرح می‌شود این است که چگونه می‌توان این کمبود را مدیریت کرد و هزینه آن را میان بخش‌های مختلف اقتصاد توزیع نمود.
پیچیدگی مسأله ناترازی گاز
ناترازی گاز در سال‌های اخیر به‌عنوان یک مسأله ساختاری در اقتصاد انرژی ایران شناخته شده است. محدود کردن صنایع در ماه‌های سرد به‌طور موقت ممکن است فشار بر شبکه گاز را کاهش دهد، اما این راهکار نمی‌تواند به‌تنهایی مسأله را حل کند. گاز در صنایع مختلف کارکردهای متفاوتی دارد و هزینه محدودیت برای همه بنگاه‌ها یکسان نیست.
بیشتر بخوانید: مذاکره ایران و طالبان برای صادرات ۲ هزار مگاوات برق
در برخی صنایع، گاز به‌عنوان سوخت مصرف می‌شود و برخی واحدها قادر به استفاده از سوخت‌های جایگزین هستند. اما در بخش‌های مهمی از صنعت پتروشیمی، به‌ویژه واحدهای تولید متانول، آمونیاک و اوره، گاز طبیعی به‌عنوان خوراک تولید استفاده می‌شود. کارخانه‌ای که از گاز طبیعی برای تولید محصول استفاده می‌کند، نمی‌تواند خوراک خود را به‌سادگی با تصمیمات اداری جایگزین کند.
تأثیر محدودیت‌ها بر برنامه‌ریزی صنایع
توقف یک مجتمع پتروشیمی مشابه خاموش‌کردن یک خط تولید نیست. کاهش خوراک و رساندن تجهیزات به شرایط ایمن نیاز به زمان و هزینه دارد. محدودیت‌های ناگهانی می‌توانند اختلالات بیشتری در تولید ایجاد کنند نسبت به محدودیت‌های از پیش اعلام‌شده. اگر مجتمع‌ها از قبل از کاهش خوراک خود مطلع باشند، می‌توانند برنامه‌های تولید، تعمیرات و تعهدات فروش خود را تنظیم کنند؛ اما در صورت اعلام ناگهانی محدودیت، هزینه‌های بیشتری به بنگاه‌ها تحمیل می‌شود.
این مسأله در تجارت خارجی نیز ابعاد جدی‌تری دارد. خریداران خارجی قرارداد خود را بر اساس مشکلات شبکه گاز ایران تنظیم نمی‌کنند. اگر تولیدکننده ایرانی نتواند در خصوص تحویل کالا اطمینان ایجاد کند، ممکن است خریدار به دنبال تأمین‌کننده دیگری برود یا حجم خرید خود را کاهش دهد. در بازار رقابتی، قابل‌اتکا بودن فروشنده نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
ضرورت برنامه‌ریزی و اصلاحات در مصرف انرژی
صنعت پتروشیمی باید به‌دنبال کاهش شدت مصرف انرژی و اصلاح فرایندهای تولید باشد. اما این تغییرات نیازمند محاسبه اقتصادی و ثبات در مقررات است. اگر از صنایع انتظار داریم که مصرف خود را کاهش دهند، باید بخشی از منفعت این صرفه‌جویی نیز به خود بنگاه‌ها تعلق گیرد.
در بخش خانگی، سیاست‌های انرژی نمی‌توانند صرفاً بر اساس توصیه به صرفه‌جویی تنظیم شوند. مصرف ضروری خانوارها باید حمایت شود و باید تفاوتی میان مصرف متعارف و مصرف بالاتر از الگو وجود داشته باشد. اصلاح تجهیزات و افزایش بهره‌وری نیز بخشی از راه‌حل‌هاست.
انتظار نمی‌رود ناترازی گاز در زمستان پیش رو به‌طور ناگهانی برطرف شود. برنامه‌ریزی روشن و مشخص پیش از اوج مصرف برای تعیین محدودیت‌ها، امکان استفاده از سوخت‌های جایگزین و اعلام به‌موقع محدودیت‌ها ضروری است. هدف باید حفظ گرمایش خانوارها با کمترین خسارت به تولید و صادرات باشد. اگر هر سال پاسخ به کمبود گاز تنها انتقال بار ناترازی به صنایع باشد، این مسأله حل نخواهد شد.
بیشتر بخوانید: کانال پاناما برنامه تخصیص جدیدی برای قفل‌های نئوپاناماکس و پاناماکس اعلام کرد · فرهاد شهرکی در مورد سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی توضیح داد
