بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در هشتادمین جلسه هیات عالی خود، ضوابط جدیدی را برای صدور تعهدنامه به کارگزاران فروش نفت تصویب کرد. این تصمیم به‌ظاهر یک اقدام مقرراتی در حوزه شبکه بانکی به نظر می‌رسد، اما بررسی تحولات اخیر نشان می‌دهد که می‌توان آن را در بستر یکی از مهم‌ترین پرونده‌های مالی دولت، یعنی مطالبات ارزی حاصل از فروش نفت، تحلیل کرد.
تحلیل تحولات و اهداف جدید
این مصوبه در شرایطی به تصویب رسیده است که دولت و نهادهای نظارتی به موضوع بازگشت ارز حاصل از صادرات نفت و بدهی تراستی‌ها توجه ویژه‌ای دارند. از این رو، تصمیم جدید بانک مرکزی را می‌توان نشانه‌ای از تغییر رویکرد در نحوه مواجهه با کارگزاران فروش نفت دانست. هدف این تغییر تنها تسهیل فعالیت واسطه‌ها نیست، بلکه ارزیابی توان واقعی آنها برای انجام تعهدات صادراتی قبل از صدور تعهد بانکی نیز در نظر گرفته شده است.
بیشتر بخوانید: بازدید سرپرست وزارت نفت از تأسیسات آسیب‌دیده انبار نفت ری
وزارت نفت همچنان در قبال وصول و واریز درآمدهای حاصل از صادرات مسئولیت دارد و این اصلاحات باید به‌منظور جلوگیری از درگیر شدن منابع ارزی در تعهدات نامطمئن و واسطه‌های فاقد صلاحیت انجام شود.
ضرورت ارزیابی صلاحیت کارگزاران
استفاده از شبکه تراستی در فروش نفت به یکی از ابزارهای اصلی تبدیل شده، اما محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، این موضوع را پیچیده کرده است. اگر کارگزاران از توان مالی کافی برخوردار نباشند یا مسیرهای مطمئنی برای انتقال پول در اختیار نداشته باشند، درآمد حاصل از فروش نفت ممکن است برای مدت طولانی در حساب‌های واسطه باقی بماند. این تأخیر در تأمین منابع ارزی کشور، هزینه‌های مبادله را نیز افزایش می‌دهد.
بنابراین، ارزیابی صلاحیت کارگزاران پیش از صدور تعهدنامه بانکی اهمیت ویژه‌ای دارد. بانک مرکزی در تلاش است تا این مرحله از فعالیت تراستی‌ها را از حالت متکی بر روابط و تأییدهای محدود خارج کرده و بر اساس معیارهای دقیق‌تری انجام گیرد.
به‌علاوه، دیوان محاسبات پیش‌تر از مشکلات موجود در فرآیند وصول و انتقال درآمدهای نفتی از طریق شبکه واسطه‌ها خبر داده و به رسوب چندماهه منابع، کارمزدهای سنگین و کاهش شفافیت اشاره کرده است. این موارد نشان می‌دهد که مسئله تراستی‌ها به یک چالش جدی در حوزه حکمرانی مالی و صیانت از منابع عمومی تبدیل شده است.
بیشتر بخوانید: سعید توکلی: شرکت ملی گاز ایران از ورود بخش خصوصی به تجارت گاز حمایت می‌کند · فتح الله توسلی: ایستادگی مردم معادلات دشمن را تغییر داده است
