تنگه هرمز به عنوان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های ژئوپلیتیکی جهان، همواره نقشی اساسی در امنیت عرضه انرژی و ثبات بازارهای جهانی ایفا کرده است. این مسیر، بخش عمده‌ای از صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس و همچنین حجم قابل‌توجهی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع را شامل می‌شود. برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵، نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از این تنگه عبور خواهد کرد، رقمی که معادل یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان است.
پیامدهای جنگ ۴۰ روزه بر امنیت انرژی
جنگ ۴۰ روزه اخیر، دوباره اهمیت تنگه هرمز را به عنوان یک ابزار فشار راهبردی و گلوگاهی برای تأمین انرژی نمایان کرد. این جنگ نشان داد که تنگه هرمز فقط یک مسیر برای انتقال محموله‌های انرژی نیست، بلکه می‌تواند بر دامنه و هزینه جنگ و محاسبات طرف‌های درگیر اثر بگذارد. تهدید تردد دریایی، پیش از آنکه به توقف کامل جریان انرژی بینجامد، بر انتظارات بازار، تصمیم شرکت‌های کشتیرانی و سیاست‌های دولت‌ها تأثیر می‌گذارد.
بیشتر بخوانید: تحلیل مستندات اسناد حمل و نقل در صنعت دریایی
وابستگی متقابل در بازار جهانی انرژی به کاهش تنش منجر نمی‌شود و گاهی می‌تواند به منبع فشار و آسیب‌پذیری تبدیل شود. واردکنندگان با خطر افزایش قیمت و اختلال عرضه مواجه می‌شوند و صادرکنندگان نیز ممکن است دسترسی به بازارهای خود را از دست بدهند. قدرت‌های فرامنطقه‌ای باید میان حفاظت از جریان تجارت و هزینه‌های امنیتی توازن برقرار کنند.
مسیرهای جایگزین و چالش‌های آن‌ها
در پی این تحولات، کشورهای حاشیه خلیج فارس و مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی به توسعه خطوط لوله، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی و تنوع‌بخشی به منابع واردات روی آورده‌اند. با این حال، این گزینه‌ها محدودیت‌های ساختاری دارند. برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی ظرفیت قابل‌استفاده خطوط جایگزین انتقال نفت را حدود ۳٫۵ تا ۵٫۵ میلیون بشکه در روز ارزیابی کرده‌اند که تنها بخشی از جریان روزانه نفت از تنگه هرمز را پوشش می‌دهد.
همچنین، صادرات گاز طبیعی مایع کشورهای قطر و امارات به تنگه هرمز وابسته است و انتقال محموله‌های کوچک انرژی نمی‌تواند جایگزین حمل‌ونقل انبوه با نفتکش‌ها شود. مسیرهای جایگزین نیز در معرض تهدید قرار دارند و ممکن است هدف حملات قرار گیرند. به همین دلیل، کاهش وابستگی به تنگه هرمز، لزوماً به معنای حذف ریسک نیست.
اهمیت تنگه هرمز تنها محدود به انتقال نفت و گاز نیست، بلکه شامل زنجیره‌های تأمین و ارزش نیز می‌شود. اختلال در جریان‌های تأمین می‌تواند صنایع مرتبط با پتروشیمی و تولید مواد اولیه را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، ارزیابی آسیب‌پذیری کشورها باید وابستگی مستقیم و غیرمستقیم آن‌ها به انرژی و زنجیره‌های تأمین را در نظر بگیرد.
بیشتر بخوانید: کاظم غریب‌آبادی: تنگه هرمز خط قرمز امنیت ملی ایران است · حادثه انفجار نفتکش‌ها در تنگه هرمز توسط سازمان تجارت دریایی انگلیس گزارش شد
