تاجیکستان و قرقیزستان به‌دنبال تأمین نفت از ایران در پی بحران سوخت ناشی از حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه هستند. این تحولات می‌تواند به‌عنوان یک فرصت جدید برای ایران در بازار آسیای مرکزی تلقی شود، اما با چالش‌های جدی نیز روبه‌رو است.
پیش‌زمینه بحران سوخت روسیه
حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه موجب اختلال در عرضه سوخت این کشور شده و وابستگی کشورهای آسیای مرکزی به نفت و فرآورده‌های نفتی روسیه را به چالش کشیده است. تاجیکستان و قرقیزستان به‌طور سنتی به‌دلیل روابط سیاسی نزدیک با مسکو، بخش عمده‌ای از نیازهای سوختی خود را از این کشور تأمین می‌کردند. با این حال، اختلال در عرضه و افزایش قیمت سوخت در این کشورها، آن‌ها را به جستجوی تأمین‌کنندگان جدید و از جمله ایران سوق داده است.
بیشتر بخوانید: والاریس قراردادهای جدید حفاری در دریای شمال، استرالیا و سورینام امضا کرد
فرصت‌های جدید برای ایران
تاجیکستان در ماه اوت ۲۰۲۳ محموله‌های نفتی از ایران را آغاز کرد و به‌دنبال تأمین ۲.۵۵ میلیون تن فرآورده نفتی از این کشور است. همچنین، قرقیزستان با تهران برای ایجاد یک پالایشگاه مشترک و تأمین نفت خام توافق کرده است. این تحولات نشان‌دهندهٔ یک تغییر استراتژیک در بازار نفتی منطقه است که ممکن است به نفع ایران تمام شود.
برآوردها نشان می‌دهد که صادرات نفت ایران از حدود ۲ میلیون بشکه در روز در ماه مارس به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز در اوت سقوط کرده است. بنابراین، باز شدن یک بازار زمینی در شمال و شمال‌شرق ایران از اهمیت بالایی برخوردار است. با این حال، جغرافیا و نیاز به عبور محموله‌ها از کشورهای همسایه، چالش‌های جدی را برای ایران به همراه دارد.
فردریک اشنایدر، کارشناس شورای خاورمیانه، اشاره می‌کند که فقط یک سفارش از تاجیکستان به حدود ۵۱ هزار واگن تانکر ریلی نیاز دارد. در مقابل، روسیه نیز از سال‌ها پیش شبکه ریلی و قراردادهای تأمین سوخت خود را در این منطقه ایجاد کرده است، که این به نفع مسکو خواهد بود.
از سوی دیگر، با توجه به وابستگی تاریخی تاجیکستان و قرقیزستان به سوخت روسیه، احتمال دارد در صورت بازگشت عرضه سوخت از سوی روسیه، رقابت برای ایران دشوارتر شود. در عین حال، تحریم‌های ثانویه آمریکا نیز می‌تواند بر تجارت نفتی ایران با کشورهای آسیای مرکزی تأثیرگذار باشد.
بنابراین، اگرچه بحران سوخت در روسیه پنجره‌ای جدید برای ایران در آسیای مرکزی ایجاد کرده است، اما این فرصت ممکن است موقتی باشد و محدودیت‌های لجستیکی و بازار کوچک این کشورها مانع از جایگزینی ایران به‌عنوان تأمین‌کننده اصلی نفت در این منطقه شود.
بیشتر بخوانید: تعطیلی پالایشگاه بزرگ کاردون ونزوئلا پس از انفجارهای متعدد · کاپیتان نفتکش‌ها برای عبور از تنگه هرمز ماهانه ۱۰۰ هزار دلار دریافت می‌کنند
