ایران با بیش از ۲۰۸ میلیارد بشکه ذخیره اثباتشده نفت و نزدیک به ۳۴ تریلیون مترمکعب ذخیره گاز، به رغم برخورداری از ثروت زیرزمینی چشمگیر، با چالشهای جدی در زمینه ناترازی انرژی مواجه است. این ناترازی نه تنها به کمبود منابع مربوط نمیشود، بلکه به شکاف میان ظرفیت تولید و میزان انرژی قابلاتکا برای مصرفکنندگان برمیگردد.
بحران انرژی و تأثیرات آن
ناترازی گاز به شدت تولید برق را تحت فشار قرار میدهد و این کاهش تولید، فعالیت صنایع وابسته به شبکه برق را محدود میکند. از سوی دیگر، ناترازی بنزین با افزایش هزینه حملونقل، فشار مضاعفی بر قیمت تمامشده کالاها و خدمات میآورد و بر معیشت خانوارها تأثیر مستقیم میگذارد. اتلاف انرژی در بخشهای تولید، انتقال و توزیع، نه تنها به تشدید ناترازیها کمک میکند، بلکه به عاملی برای افزایش نیاز به تولید بیشتر تبدیل میشود.
بیشتر بخوانید: دولت وفاق در برابر چالشهای ساختاری و بحرانهای اجتماعی
چالشهای زیرساختی و سرمایهگذاری
نکته مهم این است که حتی بزرگترین میدان گازی ایران، یعنی میدان گازی پارس جنوبی، نیاز به توسعه و نگهداری مستمر دارد. این میدان به عنوان ستون فقرات تأمین گاز کشور، به زودی با چالش افت فشار مخزن مواجه خواهد شد. بنابراین، اتخاذ تصمیمهای فوری و اجرای برنامههای جدی برای فشارافزایی و توسعه میدانهای گازی دیگر، از جمله میدانهای پارس شمالی و فرزاد، امری ضروری است. بدون سرمایهگذاری و فناوری مناسب، این ذخایر عظیم زیرزمینی به گاز قابل تولید تبدیل نخواهند شد.
در ناترازی بنزین، صرفاً افزایش ظرفیت تولید کافی نیست. رشد تقاضا و ناوگان کمبازده، فشار مضاعفی بر پالایشگاهها وارد میکند. در نتیجه، باید به نوسازی ناوگان و اصلاح تدریجی اقتصاد سوخت توجه ویژهای داشت. به همین ترتیب، در بخش برق نیز، مگاوات نصبشده به تنهایی نمیتواند ضامن امنیت انرژی باشد. ظرفیت واقعی شبکه برای تولید و انتقال برق در ساعات پیک مصرف، تعیینکننده است.
در نهایت، تلفات انرژی در شبکه برق، ناشی از فرسودگی تجهیزات و مصارف غیرمجاز، بر شدت ناترازی میافزاید. بر اساس آمار آژانس بینالمللی انرژی، تلفات انتقال و توزیع برق ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۰ درصد برآورد شده است. این تلفات، نیاز به تولید بیشتر را افزایش میدهد و به تشدید ناترازی دامن میزند.
بیشتر بخوانید: رئیس کمیسیون انرژی مجلس سهمیه بنزین را کاهش نخواهد داد · توجه به چالشهای تأمین سوخت معادن خراسان رضوی در برنامه هفتم توسعه
