صادرات نفت ایران به شدت تحت تاثیر بحران هرمز و تحریم‌های ایالات متحده آمریکا قرار گرفته است. در سه‌ماه پایانی سال ۲۰۲۵، روزانه حدود ۲۱.۶ میلیون بشکه نفت خام، میعانات و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد. اما این رقم در سه‌ماه دوم سال ۲۰۲۶ به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافت.
اختلالات ناشی از بحران هرمز
این کاهش نشان‌دهنده اهمیت تنگه هرمز تنها به لحاظ حجم فیزیکی نفت عبوری نیست، بلکه به جایگاه آن در شبکه‌ای از پالایشگاه‌ها، پایانه‌های صادراتی و قراردادهای بلندمدت مربوط می‌شود. اختلال در این شبکه، هزینه‌هایی فراتر از ارزش محموله‌های متوقف‌شده را ایجاد می‌کند. افزایش حق بیمه خطر جنگ، جهش نرخ اجاره نفتکش‌ها و تغییر مسیر محموله‌ها از پیامدهای این بحران است.
بیشتر بخوانید: جمهوری اسلامی محموله‌های گاز مایع را در دریا منتقل کرد
پارادوکس قدرت اثرگذاری ایران
تحولات اخیر نشان‌دهنده پارادوکسی مهم است: افزایش قدرت اثرگذاری ایران بر ریسک بازار جهانی انرژی می‌تواند همزمان با تضعیف موقعیت تجاری خود ایران اتفاق بیفتد. با افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیک، تولیدکنندگان خلیج‌فارس به دنبال بازیابی سهم خود در بازارهای آسیایی هستند. در این راستا، عربستان سعودی و امارات متحده عربی با استفاده از مسیرهای صادراتی جایگزین، آسیب‌های ناشی از بحران را مدیریت کرده‌اند.
صادرات نفت ایران به دلیل محاصره دریایی آمریکا و محدودیت‌های فروش، با افت شدیدی مواجه شده است. در واقع، کشوری که در افزایش ریسک ژئوپلیتیک بازار نقش دارد، الزاما یکی از منتفعان اصلی افزایش قیمت نیست.
روندهای بلندمدت و کاهش وابستگی به هرمز
یکی از پیامدهای بلندمدت بحران‌های ژئوپلیتیک، تشویق بازیگران بازار به کاهش وابستگی به نقاط آسیب‌پذیر است. عربستان سعودی با توسعه مسیر انتقال نفت به دریای سرخ و امارات متحده عربی با استفاده از خط لوله انتقال نفت به فجیره، ظرفیت‌هایی برای صادرات بدون عبور از تنگه هرمز ایجاد کرده‌اند. صادرات نفت از مسیرهای جایگزین در سپتامبر به ۵.۶ میلیون بشکه در روز رسیده است.
در عین حال، جریان نفت از تنگه هرمز نیز در همین ماه به ۱۰.۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافته بود. هرچند تشدید ناامنی در اکتبر، شکنندگی این روند را آشکار کرده است. این تحولات نشان می‌دهد که در حالی که تنگه هرمز همچنان از اهمیت بالایی برخوردار است، اما افزایش هزینه و عدم‌قطعیت عبور از این مسیر ممکن است انگیزه سرمایه‌گذاری برای کاهش وابستگی به آن را افزایش دهد.
در نهایت، بحران هرمز ممکن است به تغییرات ساختاری در بازار جهانی انرژی منجر شود؛ امنیت و قابلیت اطمینان عرضه به عنوان عوامل کلیدی در تصمیم‌گیری خریداران در حال افزایش است. پالایشگاه‌ها ممکن است سیاست‌های تامین خود را بازنگری کنند و در نتیجه، بازگشت به وضعیت عادی الزاما به معنای بازگشت سهم بازار صادرکنندگان نیست.
بیشتر بخوانید: تحریم نفتکش‌ها مسیر صادرات نفت ایران را محدود می‌کند · افزایش حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز در پی کاهش صادرات نفت
