قزاقستان؛ بازار بالقوه ایران در تجارت دریای خزر

قزاقستان به عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای آسیای مرکزی، با ارزش تولید ناخالص داخلی حدود ۳۰۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵، می‌تواند به یک بازار بالقوه برای ایران تبدیل شود. با این حال، سهم ایران از بازار کالایی قزاقستان که حدود ۱۴۴ میلیارد دلار است، تنها به ۰.۳ درصد می‌رسد.

وابستگی قزاقستان به منابع طبیعی

اقتصاد قزاقستان به طور عمده به منابع طبیعی وابسته است. صادرات نفت خام به تنهایی بیش از نیمی از صادرات این کشور را تشکیل می‌دهد و سایر کالاهای مهم صادراتی شامل مس و کنسانتره مس هستند. ایتالیا، چین و روسیه مهم‌ترین مقاصد صادراتی قزاقستان به شمار می‌روند.

بیشتر بخوانید: تدوین ۱۰ پیشنهاد برای رفع موانع تجارت و توسعه صادرات ارزش‌آفرین توسط محمدعلی دهقان‌دهنوی

بر اساس داده‌های اداره آمار قزاقستان، ارزش تجارت کالایی دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۳۰ میلیون دلار رسیده و بیش از ۲۶ درصد رشد کرده است. در مقابل، داده‌های گمرک ایران نشان می‌دهد تجارت دو کشور در سال ۱۴۰۳ کمتر از ۳۵۰ میلیون دلار بوده و در ده ماهه سال ۱۴۰۴ به ۲۶۲ میلیون دلار رسیده است. این ارقام نشان می‌دهند که روابط تجاری دو کشور هنوز در مقایسه با ظرفیت بازار قزاقستان محدود است.

مسیرهای تجاری ایران به قزاقستان

ایران برای تجارت با قزاقستان دو مسیر اصلی دارد: مسیر زمینی از طریق ترکمنستان و مسیر دریایی از بنادر شمالی ایران به بنادر آکتائو و کوریک در قزاقستان. با توجه به اختلالات در سایر مسیرها، دریای خزر می‌تواند به عنوان یک راه جایگزین و قابل اتکا برای حفظ ارتباط تجاری با بازار قزاقستان عمل کند.

با این حال، هزینه‌های حمل و نقل و زمان انتظار برای تحویل کالا نیز باید در نظر گرفته شود. مزیت خزر زمانی به فرصت اقتصادی تبدیل می‌شود که هزینه نهایی رقابتی باقی بماند و صادرکنندگان ایرانی بتوانند کالاهای متنوع‌تری را به بازار قزاقستان عرضه کنند. در حال حاضر، از حدود ۲۳۹ میلیون دلار صادرات قزاقستان به ایران، نزدیک به ۲۱۴ میلیون دلار مربوط به جو بوده است.

در نهایت، نزدیکی جغرافیایی دو کشور یک امتیاز است، اما افزایش سهم ایران از این بازار به استفاده مؤثر از این امتیاز بستگی دارد. با توجه به وابستگی قزاقستان به تولید نفت و گاز، ایران می‌تواند در برخی حوزه‌ها به توسعه صادرات صنعتی نیز فکر کند.

بیشتر بخوانید: نصب دستگاه پایش هوشمند سوخت بر روی تراکتورها در گناوه آغاز شد · محمدعلی دهقان‌دهنوی ۱۰ پیشنهاد جدید برای توسعه صادرات ارائه کرد