صندوق بین‌المللی پول در گزارش جدید خود، «چشم‌انداز اقتصاد جهانی»، که در تاریخ ۱۳ اکتبر منتشر شد، پیش‌بینی کرده است که اقتصاد ایران با کاهش تولید ناخالص داخلی واقعی به میزان ۷٫۶ درصد در سال ۲۰۲۶ روبرو خواهد شد. این در حالی است که کشورهای همسایه، عراق و کویت، کاهش ۱۶ درصدی و ۱۶٫۷ درصدی را تجربه خواهند کرد. همچنین، قطر نیز با افت ۱۵٫۶ درصدی از نظر تولید ناخالص داخلی مواجه خواهد بود.
عوامل مؤثر بر کاهش اقتصادی
این ارقام نمایانگر کاهش ارزش کالاها و خدمات تولید شده در این کشورها، با حذف اثر تغییر قیمت‌ها، نسبت به سال قبل هستند. اختلال در ترافیک تنگه هرمز و محدودیت‌های صادرات انرژی از عوامل اصلی تضعیف چشم‌انداز اقتصادی منطقه به شمار می‌روند. این بحران نشان می‌دهد که حتی با وجود ذخایر عظیم نفت و گاز، عدم وجود مسیرهای امن صادرات می‌تواند منجر به افت تولید شود.
بیشتر بخوانید: کاهش مصرف سوخت پس از طرح جدید بنزینی دولت
وابستگی به تنگه هرمز و اثرات آن
عراق، کویت و قطر برای رساندن بخش عمده‌ای از صادرات انرژی خود به بازارهای جهانی به تنگه هرمز وابسته‌اند. بر اساس گزارش‌ها، اختلال در این مسیر تنها تحویل محموله‌ها را به تأخیر نمی‌اندازد، بلکه با انباشته‌شدن ذخایر و محدودیت ظرفیت نگهداری، می‌تواند به کاهش تولید نیز منجر شود. این افت تولید انرژی به‌طور مستقیم بر تولید ناخالص داخلی تأثیر می‌گذارد و کاهش درآمدهای صادراتی می‌تواند به بودجه دولت، سرمایه‌گذاری و فعالیت شرکت‌های وابسته آسیب برساند.
قیمت‌های جهانی نفت و گاز نیز به تنهایی نمی‌توانند این زیان‌ها را جبران کنند؛ زیرا بهره‌برداری از قیمت‌های بالاتر مستلزم امکان فروش و تحویل محموله‌ها است. برای مثال، وابستگی قطر به تنگه هرمز در صادرات گاز طبیعی مایع به وضوح مشهود است، به‌طوری‌که محموله‌های صادراتی این کشور، به‌جز محموله‌های ارسالی به کویت، از این تنگه عبور می‌کنند.
تأثیرات اقتصادی بر قطر
قطر هم‌اکنون با مشکلات اقتصادی بزرگی روبرو شده است. تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، در تاریخ ۱۳ اکتبر در سخنرانی خود در مجلس شورا اعلام کرد که درآمدهای دولت در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی، ۴۲ درصد کاهش یافته است. او به بسته‌شدن تنگه هرمز و آسیب به تأسیسات انرژی رأس‌لفان اشاره کرد که بخش قابل‌توجهی از صادرات قطر را مختل کرده است.
مقایسه با دیگر کشورهای منطقه
صندوق بین‌المللی پول برای عربستان سعودی افت اقتصادی ۳٫۳ درصدی و برای امارات کاهش ۳٫۹ درصدی پیش‌بینی کرده است که کمتر از ارقام اعلام‌شده برای ایران، عراق، کویت و قطر است. تنوع مسیرهای صادراتی عربستان یکی از دلایل افت کمتر اقتصاد این کشور است. عربستان از طریق خط لوله شرق به غرب می‌تواند نفت را به سواحل دریای سرخ برساند و امارات نیز با خط لوله ابوظبی به فجیره، بخشی از نفت خود را از بندری بیرون از هرمز صادر می‌کند.
با این حال، مقایسه این درصدها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که ایران کمتر از همسایگانش از جنگ آسیب دیده است. به گزارش‌ها، تولید ناخالص داخلی تمامی ابعاد خسارت جنگ، از تلفات انسانی و تخریب دارایی‌ها تا فشار بر قدرت خرید خانوارها را در بر نمی‌گیرد. لازم به ذکر است که تحقق پیش‌بینی‌های صندوق به مسیر جنگ و زمان عادی‌شدن صادرات بستگی دارد.
بیشتر بخوانید: امیر قطر: انسداد تنگه هرمز به صادرات انرژی آسیب زده است · جهش هزینه حمل‌ونقل صادرات نفت آمریکا را مختل کرد
