رشد اقتصادی کشور در سهماهه نخست ۱۴۰۵ با احتساب نفت منفی ۱۰.۱ درصد و بدون نفت منفی ۴.۶ درصد گزارش شده است. تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ در بهار امسال به ۲۱ هزار و ۷۹۵ هزار میلیارد ریال رسیده که در مقایسه با ۲۴ هزار و ۲۵۵ هزار میلیارد ریال در بهار سال گذشته، نشاندهنده کاهش قابل توجهی است.
معنای کاهش تولید
این عدد به معنای آن است که حجم واقعی تولید اقتصاد در بهار امسال ۱۰.۱ درصد کمتر از بهار پارسال بوده است. جزئیات گزارش نشان میدهد که افت اقتصادی فقط به نفت محدود نیست؛ ارزش افزوده گروه صنایع و معادن ۱۴.۷ درصد و خدمات ۴.۸ درصد کاهش یافته، در حالی که کشاورزی ۲.۳ درصد رشد کرده است. درون گروه صنایع و معادن، نفت و گاز طبیعی با ۲۶.۴ درصد کاهش شدیدترین افت را داشتهاند.
بیشتر بخوانید: رئیس اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه: ایران در صادرات رتبه ۱۰۷ دارد
تشکیل سرمایه ثابت ناخالص نیز ۸.۴ درصد و صادرات کالا و خدمات ۳۵.۷ درصد پایین آمده است. از طرفی، مصرف واقعی خانوار نیز ۴ درصد کاهش یافته است که نشاندهنده رکود در تمامی بخشهاست.
تاثیر جنگ و تحریمها
جنگ مهمترین شوک کوتاهمدت این دوره به شمار میرود. جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد و تقریباً تمام سهماههای که آمار جدید پوشش میدهد در شرایط جنگ، اختلال در تجارت دریایی و محدودیت شدیدتر صادرات نفت و گاز گذشته است. بخش نفت و گاز حدود ۶.۷ واحد درصد از رشد منفی ۱۰.۱ درصدی را توضیح میدهد که نشاندهنده تاثیر قابل توجه این بخش در افت کلی تولید است.
با این حال، افت ۴.۶ درصدی اقتصاد بدون نفت نیز نشانهگذار مشکلات عمیقتری است که ریشه در تحریمها و سیاستهای اقتصادی دارد. بانک جهانی پیشتر پیشبینی کرده بود که اقتصاد ایران در سال مالی ۲۰۲۶/۲۷، ۱.۵ درصد کوچک خواهد شد و دلیل اصلی این افت را کاهش تولید نفت و محدودیتهای تجاری عنوان کرده بود.
تحریمهای نفتی و مالی در سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ و بازگشت آنها پس از خروج آمریکا از توافق هستهای در ۲۰۱۸، هزینه تجارت و سرمایهگذاری را افزایش داده و درآمد ارزی را تحت فشار گذاشتهاند. بررسیها نشان میدهد که تشکیل سرمایه ثابت واقعی ایران طی یک دهه بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته است.
ناترازی انرژی را نمیتوان محصول جنگ امسال دانست؛ پیش از جنگ نیز صنایع با محدودیتهای جدی در تامین انرژی مواجه بودند و بانک جهانی همچنان کمبود پایدار آب و انرژی را از محدودیتهای اصلی بخش غیرنفتی ایران میداند. جنگ، زیرساختها را تخریب و کمبود را تشدید کرده، اما بر شبکهای آسیب وارد کرده که پیشاپیش ظرفیت ذخیره و سرمایهگذاری کافی نداشت.
بیشتر بخوانید: هدایت الله خادمی: ناترازی ۴۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در ایران · افزایش ۱۲۰ درصدی واردات دام از مرزهای سیستان و بلوچستان
