تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها در شهریور ۱۴۰۵ به ۱۲۱.۸ درصد رسید و این نرخ نشان‌دهنده تأثیرات منفی بر قدرت خرید خانوارها و افزایش هزینه تولید است. در این شرایط، نزدیک به ۷۸ درصد حداقل حقوق یک خانوار چهارنفره صرف خرید مواد غذایی می‌شود، در حالی که کالابرگ یک میلیون تومانی تنها ۱۷ درصد از هزینه خوراکی این خانوار را پوشش می‌دهد.
افزایش فشار بر معیشت خانوارها
طبق داده‌های مرکز آمار ایران، افزایش هزینه‌های تولید و رکود در بنگاه‌ها به دلیل تورم فزاینده، به تضعیف تقاضا و کاهش توان تولید منجر شده است. این واقعیت، وضعیت معیشت خانوارها را به شدت تحت تأثیر قرار داده و در پی آن، سیاست‌های حمایتی نیز نتوانسته‌اند به طور کامل اثرگذار باشند. همچنین، آمارهای بازوی پژوهشی بانک مرکزی نشان می‌دهد که فعالیت صنایع و معادن در سه‌ماه منتهی به مرداد ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۸ درصد کاهش یافته است.
بیشتر بخوانید: کاهش ناترازی برق توسط احسان ذبیح‌زاده به عنوان نشانه بهبود وضعیت
عوامل مؤثر بر نرخ تورم
اقتصاددانان بر این باورند که برای مهار نرخ تورم، نیاز به کنترل پایدار آن وجود دارد. نرخ بالای تورم در ایران ناشی از عوامل پولی، ارزی و ساختاری است. افزایش نقدینگی و کسری بودجه، از طریق افزایش تقاضای اسمی و تضعیف ارزش پول ملی، به افزایش قیمت‌ها دامن می‌زنند. نوسانات نرخ ارز و محدودیت‌های تجاری نیز هزینه واردات کالاهای اساسی را افزایش می‌دهند. در کنار این عوامل، تغییر سیاست‌های ارزی و یارانه‌ای می‌تواند فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد کند.
در این میان، حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه ۱۴۰۴ و انتقال هزینه تامین ارز به نرخ‌های بالاتر، فشار قابل‌توجهی بر قیمت کالاهای وابسته به واردات وارد کرده است. در واکنش به این وضعیت، سیاستگذاران برای همه دهک‌ها اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ را تخصیص دادند، اما با گذشت زمان و افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، اثرگذاری این کالابرگ کاهش یافته است.
از ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵، قیمت اقلام خوراکی به طور میانگین ماهانه حدود ۶ درصد افزایش یافته است. اگر اعتبار کالابرگ هم‌گام با تورم افزایش می‌یافت، این مبلغ باید بیش از ۱.۶ میلیون تومان می‌بود. با تخصیص کالابرگ ۱.۵ میلیون تومانی به سه دهک پایین درآمدی، انتظار می‌رود بار مالی تامین معیشت تا حدی کاهش یابد، اما با تداوم تورم، نیاز به منابع مالی جدید برای افزایش اعتبار کالابرگ احساس می‌شود.
روند داده‌های تورم خوراکی نشان می‌دهد که نرخ تورم ماهانه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها از ۱۵.۵ درصد در بهمن ۱۴۰۴ به ۲.۳ درصد در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. اما با وجود این کاهش، نمی‌توان با قطعیت کامل انتظار ثبات قیمت‌ها را داشت، زیرا عوامل اصلی رشد تورم همچنان وجود دارند. این وضعیت ممکن است باعث شکل‌گیری «حافظه تورمی» شود که در آن نرخ تورم حتی بعد از تضعیف عوامل اولیه همچنان بالا باقی می‌ماند.
بنابراین، مهار تورم نیاز به تثبیت انتظارات و اعتبار سیاستگذاران اقتصادی دارد. در شرایطی که انتظارات تورمی در میان خانوارها و بنگاه‌ها شکل می‌گیرد، فعالان اقتصادی رفتار خود را به گونه‌ای تنظیم می‌کنند که به تداوم تورم می‌انجامد.
بیشتر بخوانید: افزایش قیمت نفت خام به ۱۰۹ دلار و نگرانی‌های اروپا در زمستان · محموله نفتکش ایرانی در مسیر تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفت
