غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، از تشکیل کنسرسیومی برای انتقال گاز از ترکمنستان به سرخس خبر داد. این کنسرسیوم با هدف استفاده از گاز در صنایع فولادی و دیگر واحدهای صنعتی تشکیل شده است. در شرایطی که سرما نزدیک است و نگرانی‌ها از افت فشار گاز و قطع آن افزایش یافته، این اقدام می‌تواند اهمیت زیادی برای استان داشته باشد.
زمینه‌های تاریخی و چالش‌ها
تجربه‌های گذشته در رابطه با تجارت گاز با ترکمنستان، موضوعاتی همچون بستن ناگهانی شیر صادرات گاز به ایران در زمستان‌های سال‌های ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ را به یاد می‌آورد. در زمستان ۱۳۸۶، ترکمنستان در اوج سرما صادرات گاز به ایران را متوقف کرد و برای ازسرگیری آن خواستار افزایش ۹ برابری قیمت شد. این تصمیم، منجر به افزایش قیمت هر هزار مترمکعب گاز از ۴۰ دلار به ۳۶۰ دلار شد. ایران که به گاز نیاز داشت، با این افزایش قیمت موافقت کرد، اما این موضوع بعدها به یکی از محورهای اختلاف مالی دو کشور تبدیل شد.
بیشتر بخوانید: گسترش برنامه ساخت کشتی‌های خودروبر توسط NOCC در چین
پیامدهای مالی و اقتصادی
اختلافات مالی میان ایران و ترکمنستان ادامه پیدا کرد و در زمستان ۱۳۹۵، این کشور دوباره صادرات گاز به ایران را بدون اعلام قبلی متوقف کرد. ترکمنستان دلیل این اقدام را مسائل مالی عنوان کرد و در نهایت اختلاف دو کشور به مراجع بین‌المللی کشیده شد. در سال ۱۴۰۲، گزارشی منتشر شد که نشان می‌دهد ایران با رأی پرداخت یک‌میلیارد و ۶۰۰ میلیون یورو بدهی و جریمه مواجه شد. جواد اوجی، وزیر نفت، اعلام کرد که بدهی گازی ایران به ترکمنستان تسویه شده است.
با این حساب، تاریخچه اختلاف گازی میان دو کشور تنها یک خاطره قدیمی نیست، بلکه موضوعی است که هزینه‌های مالی سنگینی را برای ایران به دنبال داشته است. بنابراین، سوال اصلی این است که آیا می‌توان به تداوم صادرات گاز از ترکمنستان در روزهای سرد سال اعتماد کرد؟
تأمین گاز و برنامه‌ریزی صنایع
مظفری در نشست کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی مشهد نیز به محدودیت عرضه گاز و پیامدهای آن برای صنایع اشاره کرد. طبق آخرین آمار، حدود ۴۴۶ اشتراک صنعتی در استان، سالانه ۷۶۲ میلیون مترمکعب گاز مصرف می‌کنند. کاهش ۱۰ درصدی مصرف این واحدها می‌تواند حدود ۷۶ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی ایجاد کند. اما صرفه‌جویی و واردات دو موضوع جدا از هم نیستند.
در شرایطی که محدودیت گاز می‌تواند فعالیت صنایع را تحت تأثیر قرار دهد، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و اطمینان از تداوم تأمین گاز احساس می‌شود. واردات گاز از ترکمنستان می‌تواند بخشی از نیاز صنایع را پوشش دهد، اما اگر با بروز هر اختلافی، جریان گاز متوقف شود، صنایع دوباره با عدم قطعیت مواجه خواهند شد.
اکنون باید مشخص شود که در قرارداد چه تضمینی برای تداوم صادرات وجود دارد و در صورت توقف گاز، چه تعهدی متوجه طرف ترکمن خواهد بود. این مسائل باید پیش از آغاز همکاری روشن شود تا از تکرار تجربه‌های ناخوشایند گذشته جلوگیری شود.
بیشتر بخوانید: رشد ۱۲۰ درصدی تجارت در گمرکات جنوب سیستان و بلوچستان · عبدالرضا سپهوند: قطعی گاز و برق تا پایان سال ادامه خواهد داشت
