محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، با پذیرش استعفایش از سوی سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر پزشکیان، به دلیل انتقادات و مناقشات در زمینه فروش نفت و عملکردش در این حوزه، از سمت خود کناره‌گیری کرد. با این تغییر، شمار وزارتخانه‌هایی که در دولت پزشکیان به سرپرست اداره می‌شوند به سه وزارتخانه رسید.
دلایل استعفا و انتقادات
پزشکیان در حکم پذیرش استعفای پاک‌نژاد، از او خواسته است که در چارچوب سیاست‌های کلی دولت و با همکاری هیات وزیران برای تحقق اهداف و حل مشکلات کشور فعالیت کند. انتقادات به عملکرد پاک‌نژاد به ویژه حول محور فروش نفت از طریق واسطه‌های موسوم به «تراستی» و عدم بازگشت درآمدهای نفتی از سوی نمایندگان مجلس و کارشناسان مطرح شده بود.
بیشتر بخوانید: برخورد پرتابه ناشناس به یک نفتکش در تنگه هرمز
محمد امیر، دبیر کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، نهم شهریور از افزایش تعداد تراستی‌ها در دوره وزارت پاک‌نژاد انتقاد کرد و گفت که پاسخ‌های او درباره بازنگشتن پول نفت، نمایندگان را قانع نکرده است. او همچنین به پیگیری استیضاح پاک‌نژاد پس از ثبات شرایط کشور اشاره کرد. تراستی‌ها به عنوان واسطه‌های فروش نفت و جابه‌جایی درآمدها در شرایط تحریم شناخته می‌شوند.
مدیریت فروش نفت و چالش‌ها
ایران‌اینترنشنال در گزارشی از واگذاری محموله‌های بزرگ نفت به چهار تراستی بدهکار خبر داد و به نقش محمدجواد باوند، منصوب پاک‌نژاد به عنوان دستیار ویژه نظارت بر تجارت نفت، در مدیریت این شبکه اشاره کرد. پس از انتشار انتقادات، بورد ۲۴ شهریور گزارشی مبنی بر واگذاری قرارداد نفتی به حسین آقایاری را تکذیب کرد و اعلام کرد که معاملات نفتی طبق ضوابط و زیر نظر نهادهای نظارتی انجام می‌شود.
هادی قوامی، نماینده مجلس، نیز ۱۱ مهر، یک روز پیش از اعلام استعفای پاک‌نژاد، گفت ۷۰۰ میلیون دلار از پول نفت مرتبط با بانک‌های ملی و گردشگری از طریق این واسطه بازنگشته است. پاک‌نژاد پیش از اعلام استعفایش، در پاسخی به پرسشی درباره درآمدهای نفتی اظهار داشت: «پول نفت فروخته‌شده در حال وصول است.»
پیامدهای استعفا و تحریم‌ها
با استعفای پاک‌نژاد، دولت باید وزیران پیشنهادی هر سه وزارتخانه را برای دریافت رای اعتماد به مجلس معرفی کند. وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۲۳ اسفند ۱۴۰۳ پاک‌نژاد را تحریم کرده بود و اعلام کرده بود که او بر صادرات ده‌ها میلیارد دلار نفت نظارت دارد. این تحریم‌ها به هدف رساندن صادرات نفت ایران به صفر اعمال شد و به تبع آن، برخی از شرکت‌ها و نفتکش‌های دخیل در انتقال نفت ایران به چین نیز هدف قرار گرفتند.
این تغییر مدیریتی در وزارت نفت، در شرایطی صورت می‌گیرد که وزارت دفاع و وزارت اطلاعات نیز پس از کشته‌شدن وزیرانشان در حملات آمریکا و اسرائیل همچنان بدون وزیر اداره می‌شوند. حال باید دید که این تغییر چه اثراتی بر روند فروش نفت و مدیریت بازار نفت خواهد داشت.
بیشتر بخوانید: صنعت نفت ایران در شرایط جنگی با افزایش ۲۰۰ هزار بشکه ای تولید مواجه است · تحریم نفتکش‌ها؛ افزایش قاچاق سوخت نیروگاهی در زمستان
